Астана, 21 қазан. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен өткен Қауіпсіздік Кеңесі Әскери реформа жоспарын мақұлдады: мерзімді әскери қызмет алты айдан екі кезеңге бөлінеді, армияда Ұшқышсыз жүйелер күштері құрылады, ал әскери қызметшілердің құқығын қорғау үшін олардың істері жөніндегі уәкіл лауазымы енгізіледі.
Жоспардың жобасын отырыста Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары Аида Балаева таныстырды. Оның айтуынша, құжат әскери құрылыстың халықаралық тәжірибесін, ұрыс қимылдарын жүргізудің заманауи әдістерін және отандық мамандардың ұсыныстарын ескере отырып әзірленген. Онда Қарулы Күштердің құрылымы мен құрамын қайта қарау, басқару және қорғанысты жоспарлау жүйесін жетілдіру, Ұшқышсыз жүйелер күштерін құру және армияның негізгі құрамдас бөліктерін күшейту көзделген.
Әскерге шақырылатындар үшін басты өзгеріс — мерзімді қызметтің екі кезеңді үлгісі. Алғашқы алты айда жас сарбаздар оқу орталықтарында даярлықтан өтеді, келесі алты айда тікелей әскери бөлімдерде қызмет етеді, онда негізгі көңіл жауынгерлік даярлыққа және бөлімше құрамында міндет атқаруға бөлінеді. Tengrinews нақтылағандай, қызметтің жалпы мерзімі бұрынғыдай 12 ай болып қалады: өзгеретіні — қызметтің ұзақтығы емес, сарбазды даярлау тәртібі.
Жоспардың жеке бөлігі қызмет қауіпсіздігіне арналған. Әскери қызметшілердің істері жөніндегі уәкілден бөлек әскери консультанттар институты құрылады, ал жарғыдан тыс қарым-қатынастың алдын алу мен әскери тәртіпті нығайту үшін арнаулы шаралар көзделген. Әскери-патриоттық даярлық «Адал азамат» тұжырымдамасы негізінде «Жас айбын» бірыңғай жүйесіне біріктіріледі, мамандандырылған әскери мектептер желісі кеңейіп, алғашқы әскери даярлық жетілдіріледі.
Қорғаныс министрі Айдос Мырзахметов баяндағандай, Қарулы Күштер жаңа ақпараттық-коммуникациялық стратегия қабылдайды, ал тәрбие жұмысы Конституциядағы «Заң мен тәртіп» қағидатына негізделеді; бұл шаралар армиядағы тәртіпті және қоғамның армияға деген сенімін нығайтуға тиіс. Жоспардың ұйымдастыру шаралары 2026 жылдың соңына дейін, негізгі тұжырымдамалық шаралары 2027 жылы жүзеге асырылады. Жоспардың орындалуын Үкімет пен Қауіпсіздік Кеңесі үйлестіреді.
Тоқаев отырыста қысқа мерзімде заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан озық армия құру міндетін қойды. «Қарулы күштердің сапасын өзгерту міндеті қойылды», — деді Президент. Оның айтуынша, өзгерістер басқару ісін, әскери қызметшілерді даярлауды, кадр саясатын, әскери білім беруді, қорғанысты жоспарлау мен технологиялық жарақтандыруды қамтуға тиіс; әскери қызметтің қауіпсіздігіне, әскерге басшылық ету мәдениетіне және мемлекет ресурстарын тиімді пайдалануға айрықша мән беру керек, армияның қоғаммен қарым-қатынасы да өзгеруге тиіс. «Бұл істе толыққанды шешімдер қабылданбайынша, көздеген нәтижеге жету мүмкін емес», — деді Тоқаев. Ол Қорғаныс министрлігіндегі істің жай-күйін кешенді тексеру жөніндегі комиссияның жұмысын жыл соңына дейін аяқтауды тапсырып, әскери қауіпсіздікті барлық мүдделі органдардың келісілген жұмысын қажет ететін жалпыұлттық міндет деп атады.
Мәні неде: Армияда қызмет мерзімі емес, оның құрылымы өзгереді: шақырылған жас алдымен жарты жыл оқиды да, содан кейін ғана бөлімге барады, ал әскери қызметшілердің құқығын қорғайтын жеке уәкіл пайда болады. Жоспар Каспийде 14 әскери қаза тауып, қорғаныс министрі ауысқаннан кейін бір айдан соң мақұлданды, ал Қорғаныс министрлігін тексеру қорытындысын Президент жыл соңына дейін күтеді.
Бұл кімге тиімді: Ең алдымен әскерге шақырылатындар мен олардың отбасыларына: жоспар бөлімдегі қызметке дейін жарты жылдық даярлықты, әскери қызметшілердің істері жөніндегі уәкілді және жарғыдан тыс қарым-қатынасқа қарсы шараларды уәде етеді. Қорғаныс министрлігі үшін реформа армия құрылымын қайта қарауды және қорытындысы жыл соңына дейін шығарылуы тиіс тексеруді білдіреді. Өзгерістердің қанша қаражат талап ететіні Ақорда хабарламаларында айтылмаған.
Негізгі мәлімет: Оқу-жаттығу кезінде, 24 қыркүйекте, Ақтаудан 43 шақырым жердегі Каспий жағалауында ауа райы қолайсыз болған кезде «Қайсар» катерінен жағаға түсіп жатқан 17 әскери қызметшіні теңіз ағысы алып кетті: үшеуі құтқарылды, 14-і қаза тапты. Үш күннен кейін, 27 қыркүйекте, Тоқаев қорғаныс министрі Дәурен Қосановты қызметінен босатты, министр болып Айдос Мырзахметов тағайындалды.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі: Ақорда, Tengrinews, BES.media, Ulysmedia
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
