Астана, 22 қазан. Ұлттық статистика бюросы бизнес пен халықтан есептерді қайта жинаудың орнына бұрыннан бар базалардан — мемлекеттік, банктік, кассалық және телекоммуникациялық деректерден мәлімет алады, деп айтты бюро басшысы Мақсат Тұрлыбаев Kazinform агенттігіне.
Инфляция қазірдің өзінде кассалық чектерді ескеріп есептеледі, ал туристер мен көші-қонды ұялы байланыс операторларының деректері бойынша есептеу көзделуде.
«Бүгін деректердің орасан зор көлемі мемлекеттік базаларда, банктерде, телекоммуникация компанияларында, кассалық жүйелерде, спутниктік және геоақпараттық сервистерде бар. Сондықтан біздің алдымызда түбегейлі сұрақ тұр: мемлекет немесе экономика бұл ақпаратқа ие болса, деректерді азаматтар мен бизнестен неге қайта сұрау керек?» — деді Тұрлыбаев. Реформаның қағидатын ол «есеп жинаудан деректермен жұмысқа көшу», ал оның ережесін «бір рет жинау — көп рет пайдалану» деп тұжырымдады.
Фискалдық жүйелер операторларының деректері, яғни кассалық чектердегі мәліметтер инфляцияны есептеуде қолданылып жүр: олар адамдардың не сатып алатынын және қанша төлейтінін, қай тауарды жиірек алатынын, неден бас тартатынын және қымбаттаған тауарды немен алмастыратынын көрсетеді. Бірақ олар баға бақылауын толық алмастыра алмайды: деректерге қай дүкендер мен тауарлар кіретінін және оларды өткен жылдармен салыстыруға бола ма, соны тексеру керек. Қазақстан статистикасын зерттеген Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) чектермен жұмысты жалғастыруға, сауда желілерінің деректерін зерттеуге және ауылдық жерлерде бағаны бақылауды кеңейтуге кеңес береді.
ҰСБ туристер санын, олардың бағыттары мен сапар ұзақтығын дәлірек анықтау үшін ұялы байланыс операторларының деректерін сынап жатыр, кейін осы тәсілді көші-қонды есепке алуға да қолданбақ. Бюро шектеулерді мойындайды: барлығы бір операторды пайдаланбайды, ал телефон сигналы сапардың мақсатын айтпайды. Жасанды интеллект есептерді тексеру, ерекше мәндерді іздеу және талдама дайындау үшін кеңірек қолданылады; пайдаланушыларға арналған чат-боттар жұмыс істеп тұр. Халықтан сауалнама алудан бас тартпайды: чек отбасының не сатып алғанын көрсетеді, бірақ неге аз жұмсай бастағанын түсіндірмейді. 2030 жылға дейін бюро цифрлық дереккөздерді кеңейтіп, жұмыстың едәуір бөлігін автоматтандырмақ.
Чек басып алған сатып алушы енді өзі білмей статистикалық нысан толтырып жүр.
Мәні неде: Ресми статистика сауалнамалардан дайын цифрлық деректерге көшіп жатыр. Бизнес азырақ есеп беруге, ал көрсеткіштер нақты сатып алулар мен адамдардың қозғалысын дәлірек көрсетуге тиіс, бірақ жаңа дереккөздерді әлі де ескілерімен салыстыру керек.
Бұл кімге тиімді: Ақпараттық жүйелерде бұрыннан бар мәліметтерді қайта тапсырмайтын кәсіпорындарға. Статистиканы пайдаланушыларға — Үкіметтен бастап өмір құнының өсуін бағалайтын азаматқа дейін, егер жаңа дереккөздер баға мен қозғалыстың толығырақ көрінісін шын мәнінде берсе.
Негізгі мәлімет: Ұлттық статистика бюросы ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің құрамына кіреді; оның жүйесіне шолуды ЭЫДҰ дайындады, оның бағалауынша, елде реформаларға берік негіз бар, бірақ деректер сапасын бақылау және мемлекеттік органдарды үйлестіру қажет.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі: Kazinform, Негізгі ақша
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
