Қазақстандағы жаңалықтар 18 қараша таңына қарай

Мұрағаттық сурет: Астанадағы Ақорда мен Министрліктер үйі, 2013 жылғы ақпан
Мұрағаттық фото. Дереккөз: Ken and Nyetta / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Сейсенбі есептермен өтті, және олардың әрқайсысы дерлік өзі туралы жазылған жаңалықтардан дәлірек болып шықты. Халықаралық валюта қоры миссиясын қорытындылап, 2027 жылғы мұнай өндіру бойынша өз санын атады. Freedom Holding американдық реттеушіге «Бәйтерек» тобынан келген ақша туралы есеп берді, «Даму» қоры басшылық жалақысын түсіндірді, ал әлемдік зейнетақы рейтингін құрастырушылар Қазақстанды үш сатыға төмендетті. Кешке «Самұрық-Қазына» сайтынан оның басшылығы туралы беттер жоғалып кетті.

  • Күн цифрмен

    • 96 млн тонна
      ХВҚ 2027 жылғы болжамға енгізген мұнай
    • 700 млн доллар
      Freedom Holding компаниясының еншілес компаниясы облигациялар үшін алған сома
    • 36,1%
      «Даму» басшылығы сыйақысының 2025 жылғы өсімі
    • 29-орын
      Қазақстанның зейнетақы рейтингіндегі 55 елдің ішіндегі орны
    • 9
      eGov GPT бар цифрлық ХҚКО

    ХВҚ, SEC, KASE, Marsh CFA Institute және ЖИЦДМ деректері бойынша

Мұнай: артық үмітсіз

ХВҚ миссиясы Астанадан сақ санмен аттанды. Қордың аға экономисі Дин Хэн 17 қарашадағы баспасөз конференциясында Қазақстан 2027 жылы 100 млн тонна мұнай өндіре алар еді, бірақ қор 96 млн тоннаны салып отыр деп айтты. Айырмасы — 4 млн тонна: бұл биыл жүргізіп үлгермей, келесі жылға шегерілген кен орындарындағы жөндеу. Миссия басшысы Амина Лареш Каспий құбыр консорциумының (КҚК) жұмысындағы бұрынғы іркілістер болжамда ескерілгенін, ал жаңаларын қор болжамайтынын қосты. Болжам «шабуылдар салдарынан» нашарлады деген тақырыптар қор экономистерінің өздері айтқанынан көбірек айтады.

Миссияның қалған сандары мұнай санынан байсалдырақ. Қор экономиканың өсуін биыл 4,6%, келесі жылы 4,8% деңгейінде, ал жыл соңындағы инфляцияны 9,6% деп күтеді. Жаңа Салық кодексінің алғашқы жылы туралы Амина Лареш түсімдердің «едәуір жақсы, олар өсті» екенін айтты. Түпкілікті баяндаманы қор қаңтардың соңында шығаруға уәде етеді.

Мұнай тақырыбын дипломатия жалғастырды. Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді Брюссельдегі кездесуде Румынияның сыртқы істер министрі Дан Некулэескумен Қара теңіздегі кеме қатынасының қауіпсіздігін және мұнайды КҚК жүйесі арқылы үздіксіз тасымалдауды талқылады. Өзіне қажетті мұнайдың 60%-дан астамын Қазақстаннан алатын Румыния үшін бұл — өз зауыттарының жұмысы, ал Қазақстан үшін CPC Blend сатып алушыға жете ме, жоқ па деген мәселе.

Мемлекеттік ақша және оның есебі

Freedom Holding АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясына тоқсандық есеп тапсырды, одан қазанда жарияланған мәміленің қалай құрылғаны белгілі болды. «Бәйтерек» тобындағы Kokzhiyek Fund LP қоры 10 қарашада жылдық 7,8%-бен шығарылған бес жылдық облигациялар үшін 700 млн доллар аударды. Ақша эскроу-шотта тұр және деректерді өңдеу орталықтарынан бастап жасанды интеллектке арналған суперкластерге дейінгі жеті жобаға транштармен беріледі. Қарызға Freedom Holding компаниясының бас атқарушы директоры әрі мажоритарлық акционері Тимур Турлов жеке өзі де кепілдік берді. Сол есеп компанияның тоқсандағы таза пайдасы 29%-ға өскенін, ал салық салынғанға дейінгі пайда бұл ретте азайғанын көрсетті: айырманы салық жасады.

Сол холдингтің тағы бір бөлігі — «Даму» қорына жалақы туралы сұраққа жауап беруге тура келді. Басқарма төрағасы Фархат Сәрсекеев Үкіметтің баспасөз конференциясында жалақының өсуін бизнесті қолдау көлемімен және инфляциямен түсіндірді. Қордың 2025 жылғы аудиттелген есептілігі нақты сандар береді: негізгі персоналдың сыйақысы 36,1%-ға өсіп, 524,6 млн теңгеге жетті, ал жалақы бөлігі 41,2%-ға өсті. Жылдық есепте тағы бір жол бар: қор қолдау алған шағын және орта бизнестің үлесін 1,77% жоспардың орнына 1,39%-ға жеткізді.

Бос беттер

Тәуліктің ең тыныш жаңалығы ең ірі мемлекеттік холдингке қатысты болды. Кешке Ulysmedia «Самұрық-Қазына» сайтынан директорлар кеңесінің құрамы жоғалғанына назар аударды, ал 18 қарашада таңертең директорлар кеңесінің де, басқарманың да беті үш тілде бірдей ашылмады. Тек комитеттер беті жұмыс істеп тұр, онда бұрынғыдай тәуелсіз директорлар мен директорлар кеңесінің төрағасы, Премьер-министр Олжас Бектенов аталған. Қор түсініктеме берген жоқ, ал «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Заң квазимемлекеттік сектор субъектілерін, соның ішінде қорды, өз сайттарында басшылық және ондағы кадрлық өзгерістер туралы мәліметтерді жариялауға міндеттейді. Оның алдында не болғаны белгілі: қарашада Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Самұрық-Қазына» мен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басшыларын ұстады, ал 16 қарашада комитеттің өз төрағасы ауысты.

Әрқалай оқылатын рейтинг

Қазақстан Marsh CFA Institute әлемдік зейнетақы индексінде 55 елдің ішінде 29-орын алды, және бір күнде ол туралы екі қарама-қайшы нәрсе жазылды. Kazinform елдің АҚШ пен Жапонияны басып озғанын хабарлады, бұл рас, бірақ бір жыл бұрын да солай болған. Баяндамадан басқа нәрсе көрінеді: Қазақстан 26-орыннан төмен түсті, ал оның сыныбы B-дан C+ деңгейіне дейін төмендеді. Құрастырушылар мұны ерікті жарналар бойынша салық жеңілдіктерінің өзгеруімен түсіндіреді. Жүйенің күшті жақтары — тұрақтылық пен сенімділік, әлсіз жағы — зейнетақының мөлшері: бұл бойынша Қазақстан 49-орында.

Кезексіз ХҚКО және тексерудегі университет

Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі жаңа желінің алғашқы бес айын қорытындылады: талон мен оператор терезесінің орнына eGov GPT көмекшісі бар терминалдар жұмыс істейтін цифрлық ХҚКО-лар тоғызға жетті, соңғысы Таразда ашылды. Премьер-министрдің орынбасары — жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев оларды жасанды интеллектке негізделген мемлекеттік қызметтердің бірыңғай экожүйесінің бөлігі деп атады.

Білім саласындағы жаңалық Алматыдан келді. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ жатақханасында бірінші курс студенті қаза тапқаннан кейін Ғылым және жоғары білім министрлігі университетті кешенді тексеру туралы жариялады, ал университеттің өзі проректор мен деканды қызметтерінен босатты. Күдікті ұсталды, мән-жайы тергеу құпиясына жатады.

Көршілер

Ел шегінен тыс тәулік Ұланбатырдан басталды. Моңғолия президенті Ухнаагийн Хүрэлсүх сыбайлас жемқорлық айыптары тергелетін уақытқа өкілеттігін тоқтататынын жариялады және қатардағы азамат болғаннан кейін өз нұсқасын айтып беруге уәде етті; шешім парламентте. Сәуірде ол Астанада мемлекеттік сапармен болған. Ал Қырғызстанда үш жыл бұрынғы заң бойынша бүкіл елде полиэтилен пакеттерге тыйым салынатын 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін санаулы апта қалды. Қазақстанда мұндай тыйым жоқ, ал Экология министрлігінің бұрынғы бағалауынша, оны 2030 жылдан бұрын күтудің жөні жоқ.

Сәрсенбі сағат 10:00-дегі Құрылтай отырысынан басталады, ал Шэньчжэньде АТЭС саммиті жалғасып жатыр, онда 19 қарашаға ҚХР төрағасы Си Цзиньпиннің, Ресей президенті Владимир Путиннің және АҚШ президенті Дональд Трамптың кездесуі белгіленген.