Дүйсенбі, 19 қазан, Қазақстан үшін сыртқы саясат, энергетика және әлеуметтік сала бір мезгілде жаңалық берген күн болды. Самарқандта Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубиомен кездесті, ал өңірдегі көрші американдықтармен миллиардтаған долларға келісімдер жасады. Статистика қыркүйекте газ шығару 15 жылдағы ең төменгі деңгейге құлағанын, ал мемлекеттің экономикаға тікелей салымы азайғанын көрсетті. Кешке күштік құрылымдар Маңғыстауда мұнайшылардың наразылығын тудыру әрекеті туралы хабарлады, ал Ақтөбеде металлургтер жалақыға байланысты наразылыққа шықты.
Төменде — осыдан не туындайтыны және алдағы апталарда неге назар аудару керегі.
Дипломатия: Самарқанд, Вашингтон және Ленинград облысы
Самарқандтағы «С5+1» кездесуі Орталық Азияның бес елінің министрлері мен АҚШ Мемлекеттік хатшысын жинады. Одан кейін Қазақстан СІМ тараптар кеңейтілген стратегиялық әріптестік бағытын растағанын, ал Рубио G20 саммитінен кейін көп ұзамай Қазақстанға толық форматтағы сапармен келуге мүдделі екенін хабарлады. Өзбекстан сол күндері американ компанияларымен 12 млрд долларға 54 келісімге қол қойды — Uzbekistan Airways ұшақтарына қозғалтқыштан бастап вольфрам, молибден және рений өндіру мен өңдеуге дейін.
Қазақстан үшін өзбек мәмілелері — әрі бағдар, әрі бәсеке. Вашингтон өңірге ең алдымен аса маңызды минералдар мен инфрақұрылым үшін келді, ал Рубио пайданы өзара деп сипаттады. Мемлекеттік хатшының алдағы сапары Қазақстанға не ұсынатыны әзірге белгісіз: СІМ мерзімін атамайды.
Сол күні Қасым-Жомарт Тоқаев Ленинград облысының губернаторы Александр Дрозденконы қабылдады: облыспен тауар айналымы 400 млн доллардан асты, ал губернатордың өзі Астанадағы дөңгелек үстелде өңірді «Титан-2» концерні арқылы Қазақстан АЭС-інің бас мердігері деп атап, мамандарды Сосновый Борда даярлауға уәде берді. Американ және ресей күн тәртібі қатар жүріп жатыр, әрқайсысы стратегиялық салаларға — минералдар мен атомға қатысты.
Энергетика: газ, күкірт және битум
Күннің ең алаңдатарлық цифры — қыркүйекте 0,5 млрд текше метр тауарлық газ, кемінде 15 жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Себебі — Қарашығанақтағы жоспарлы жөндеу: елдегі тауарлық газдың 80%-дан астамы Батыс Қазақстан облысына тиесілі, бір кен орнының тоқтауы жалпы шығаруды бір айда 4,3 есе құлатты. Тоғыз айда газ өндіру өткен жылғының 91,9%-ын, мұнай 91,7%-ын құрады.
Бұл цифр елдің газ балансы бірнеше ірі жобаға қаншалықты тәуелді екенін көрсетеді: олардың біріндегі жөндеу бүкіл статистикаға әсер етеді. Сондықтан газдың жаңа көздеріне назар да, ірі кен орындары төңірегіндегі даулар да осыдан.
Сондай даулардың бірі — Қашағандағы күкірт туралы. Экология министрлігі күкірт көлемін есептеу әдістемесін өзгертіп, ашық аспан астында сақтауға болатын күкірт үшін күкірт карталарының ауданын, сыйымдылығын және пайдалану шарттарын ескеру туралы тікелей талапты алып тастады. Бұйрық NCOC компаниясын атамайды, бірақ күкіртті сақтау көлемі — 2,3 трлн теңге айыппұл туралы даудың басты тақырыбы.
Үшінші энергетикалық жаңалық — битумды ЕАЭО-дан тыс экспорттауға рұқсат беру ұсынысы. Ақпанда-ақ Энергетика министрлігі бұл экспортқа тыйым салмақ болған; енді министрлік маусымдық сұраныс, бос қуаттар және мұнай өңдеу зауыттарын жүктеп ұстау қажеттігі туралы айтады.
Анықтама. Тауарлық газ — магистральдық құбырларға және тұтынушыларға беруге тазартылып, дайындалған газ. Оны мұнаймен бірге өндірілетін шикі газдан ажыратады: ірі кен орындарында шикі газдың едәуір бөлігін қысымды және мұнай өндіруді ұстап тұру үшін қабатқа қайта айдайды, ол тауарлық газға айналмайды. Сондықтан шикі газ өндірудің өсуі әрдайым тұтынушыларға арналған газдың өсуін білдірмейді.
Экономика: мемлекет аз салып отыр
Өнеркәсіп өндірісі тоғыз айда 2,9%-ға өсті: өңдеу 8,6%-ға, машина жасау 22,8%-ға өсті, бұл өсімнің жартысына жуығын жеңіл автомобильдер берді. Тау-кен саласы 4,3%-ға қысқарды — мұнай мен газ өндірудің төмендеуі әсер етті.
Негізгі капиталға инвестиция 7%-ға өсіп, 16,1 трлн теңгеге жетті, бірақ өсімнің артында көздердің ауысуы жатыр. Тікелей бюджеттік салым 3,2 трлн теңгеден 2,3 трлн теңгеге дейін азайып, оның үлесі 23%-дан 14%-ға түсті, ал «басқа да қарыз қаражаты» 882 млрд теңгеге өсті. Төмендеудің бір бөлігі «Жайлы мектеп» бағдарламасының аяқталуымен түсіндіріледі, ал өсімнің өзі баяулап келеді: қыркүйекте инвестиция небәрі 0,7%-ға өсті.
Осы аясында Екібастұздағы «ДӨО алқабы» жобасы күтулердің қалай өзгеретінін көрсетеді: 215 МВт бірінші кезең толық резервке алынды, ал министрлік күтілетін инвестицияны 5 млрд доллар деп бағалады — маусымдағы келісімдер сомасынан екі есе аз.
Әлеуметтік сала және қауіпсіздік
eGov Mobile қосымшасындағы отбасының әл-ауқатын бағалау калькуляторы, оның іске қосылғаны туралы бір күн бұрын хабарланған, іске қосылғаннан кейін бір тәуліктен соң жұмысын тоқтатты. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы мемлекеттік қолдауға көшу осы қызметке байланысты, сондықтан ақау жай техникалық ақаудан маңыздырақ.
Кешке ҰҚК Маңғыстауда «Өзенмұнайгаз» компаниясынан қосымша қаржы алу үшін мұнайшылардың наразылығын тудыру әрекетінің жолы кесілгенін хабарлады: ведомствоның нұсқасы бойынша топ мердігер компания басшылығымен сөз байласқан. Ал Ақтөбеде «Қазхромның» ферроқорытпа зауытының жұмысшылары, олардың айтуынша, үш жыл бойы көтерілмеген жалақыға байланысты наразылыққа шықты. Бұл екі оқиғаның табиғаты әртүрлі, бірақ екеуі де шикізат өңірлеріндегі еңбек қатынастарының мемлекеттің назарына қалай ілігетіні туралы.
Прокуратура Аягөз ауданындағы арнаулы орталықта балаларға зорлық-зомбылықтың 100-ден астам дерегін анықтады, ал полиция «Нелегал» рейдінің қорытындысын шығарды: көші-қон заңнамасын бұзудың 15,8 мыңнан астам дерегі және елден шығару туралы соттың 2243 шешімі.
Әрі қарай не болады
Астанада 20–22 қазанда ИКАО-ның Авиациялық қауіпсіздік апталығы өтіп жатыр, оған ұйымның бас хатшысы алғаш рет келді. Битум туралы жобаны талқылау 4 қарашаға дейін жалғасады. Рубионың Қазақстанға сапары G20 саммитінің мерзіміне байланысты, ал қазан айының деректері Қарашығанақтағы жөндеуден кейін газ шығару қалпына келген-келмегенін көрсетеді.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі
- VRK News: «Рубио Тілеубердімен кездескен соң Қазақстанға келуге ниет білдірді», 19.10.2026
- Gazeta.uz: «Узбекистан и США подписали 54 соглашения на $12 млрд», 19.10.2026
- Asia-Plus: «Рубио: США рассчитывают подписать со странами Центральной Азии соглашения на миллиарды долларов», 19.10.2026
- VRK News: «Тоқаев Ленинград облысының губернаторы Александр Дрозденконы қабылдады», 19.10.2026
- Царьград Казахстан: «Дрозденко: Ленобласть станет генподрядчиком АЭС в Казахстане», 19.10.2026
- VRK News: «Қазақстанда тауарлық газ шығару 2011 жылдан бергі ең төменгі деңгейге түсті», 19.10.2026
- VRK News: Экология министрлігінің күкірт әдістемесі және NCOC компаниясымен дау туралы, 19.10.2026
- VRK News: «Энергетика министрлігі битумды ЕАЭО-дан тыс экспорттауға рұқсат беруді ұсынды», 19.10.2026
- VRK News: «Қазақстанда өнеркәсіп өндірісі тоғыз айда 2,9%-ға өсті», 19.10.2026
- VRK News: «Негізгі капиталға салынған инвестиция тоғыз айда 7%-ға өсті», 19.10.2026
- VRK News: «Екібастұздағы Data Center Valley: бірінші кезең толық резервте, инвестиция — $5 млрд», 19.10.2026
- VRK News: eGov Mobile қосымшасындағы әл-ауқатты бағалау калькуляторы туралы, 18.10.2026
- Informburo: әл-ауқат калькуляторы жұмысын тоқтатты, 19.10.2026
- VRK News: «ҰҚК Маңғыстауда мұнайшылардың наразылығын ұйымдастыру әрекетінің жолын кесті», 19.10.2026
- Ulysmedia: «Три года одна зарплата»: 200 металлургов вышли на протест в Актобе, 19.10.2026
- VRK News: «Аягөздегі арнаулы орталықта балаларға зорлықтың 100-ден астам дерегі анықталды», 19.10.2026
- Airpress: «Полиция выявила 15,8 тыс. нарушений миграционных правил», 19.10.2026
- Kursiv: «Казахстан впервые принимает генерального секретаря ИКАО», 20.10.2026
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
