Ташкент, 21 қазан. Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев Өзбек тілі күнінде латын графикасына негізделген өзбек әліпбиінің жаңа нұсқасы туралы заңға қол қойды: онда Sh, Ch, Oʻ және Gʻ әріп тіркестерінің орнына Ş, Ç, Ö және Ğ дербес әріптері пайда болады, ал заң жарты жылдан кейін, 2027 жылғы 22 сәуірде күшіне енеді.
Жаңартылған әліпбиде бұрынғы 26 әріп пен үш әріп тіркесінің орнына 28 әріп және апостроф бар; Ng тіркесі дербес бірлік ретінде алынып тасталды. Қол қойылғаны туралы Президент Әкімшілігінің басшысы Саида Мирзиёева хабарлады. Ол өз Telegram-арнасында көпжылдық тарихи қате ақыры түзетілгенін, бұл мәселе көп жыл бойы дау тудырып, оның соңы көрінбегенін жазды және әліпбиді жетілдіруді 2023 жылғы 11 желтоқсанда жәдидтер — он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басындағы ағартушы-реформаторлар — мұрасына арналған конференцияда ұсынғанын еске салды.
Көшу мүмкіндігінше аз шығынмен жүргізілетіндей етіп ойластырылған. Заң күшіне енгенге дейін шығарылған, қазіргі әліпби әріптері бар құжаттар, ұлттық валюта және бағалы қағаздар жарамды болып қала береді. Мемлекеттік органдардың рәміздерін, ғимараттардағы елтаңбаның бедерлі бейнелерін, географиялық нысандардың атаулары жазылған маңдайшалар мен көрсеткіштерді олар жарамсыз болғанға дейін немесе үкіметтің шаралар бағдарламасы белгілейтін мерзімге дейін пайдалануға рұқсат етілген; үкімет бұл бағдарламаны екі ай ішінде қабылдауы тиіс. Саида Мирзиёеваның түсіндіруінше, енді барлық құжатты ауыстыру қажет емес: шығынды барынша азайту жолы таңдалған.
Төрт әріпке қатысты өзгерістерді Олий Мажлис Сенаты қыркүйектің басында мақұлдаған.
Мәні неде: Өзбекстан латын әліпбиіне 1995 жылы бас тартқан диакритикалық белгілері бар әріптерді қайтарады; көшу құжаттар мен ақшаны жаппай ауыстырмай, біртіндеп жүргізіледі.
Бұл кімге тиімді: Саида Мирзиёеваның сөзінше, жаңартылған әліпби өзбек жазуының кемшіліктерін жойып, тілдің цифрлық кеңістіктегі ұстанымын нығайтуы тиіс, ал көшу шығыны барынша азайтылады. Ол өзгерістер оңай болмайтынын және қарсылық не алаңдаушылық тудыруы табиғи екенін де мойындады.
Негізгі мәлімет: Өзбекстанда латын әліпбиі 1993 жылы енгізілген: онда 33 әріп пен апостроф болды, соның ішінде диакритикалық Ş, Ç, Õ, Ğ, Ĵ және Ń таңбалары, сондай-ақ «ц» дыбысына арналған C әрпі бар еді. Ал 1995 жылы диакритика Sh, Ch, Oʻ, Gʻ және Ng тіркестерімен ауыстырылып, C әрпі алынып тасталды. Кириллицадан латынға толық көшуді 2000 жылға дейін аяқтау жоспарланған, бірақ елде күні бүгінге дейін екі әліпби де қолданылады; Президенттің 2020 жылғы өзбек тілін дамыту туралы жарлығы латынға көшуді аяқтау міндетін қайта қойды. Қазақстанда өз латын әліпбиі әлі бекітілген жоқ: қыркүйекте үкімет әліпби жобасы мен емле ережелері әлі пысықталып жатқанын, ал толық көшудің нақты мерзімі жоқ екенін хабарлаған; бұған дейін кезең-кезеңімен көшу 2023–2031 жылдарға жоспарланған.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі: Gazeta.uz, Economist.kg, Tengrinews
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
