Қазақстан 2050 жылға қарай кемінде 150 мың тонна уранды қорға алады

Астана, 2 қараша. Қазақстан 2050 жылға қарай болашақ атом станциялары үшін кемінде 150 мың тонна уранды бекітіп қоюды көздеп отыр, деп мәлімдеді Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің төрағасы Алмасадам Сатқалиев Құрылтайдың Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитетінің отырысында.

Оның айтуынша, мұндай міндет Атом саласын дамытудың 2050 жылға дейінгі стратегиясында жазылған, ал агенттік қазір отандық атом энергетикасының ұзақ мерзімді қажеттіліктерін ескеретін мемлекеттік стратегиялық қор тетіктерін пысықтап жатыр. Қорлау бірнеше деңгейде жоспарланған: уран қорын жер қойнауында сақтаудан бастап табиғи уран мен дайын ядролық отынның физикалық қорын жасауға дейін. Жер қойнауын пайдалану үшін бұл көзқарастың өзгеруін білдіреді: «уран — жай шикізат емес, елдің болашақ экономикасы үшін стратегиялық қор», деді Сатқалиев.

Қор деп нені санау керегін агенттік BAQ.KZ порталының 21 қазанда жарияланған сауалына жауап бергенде түсіндірген болатын. Сонда ол екі межені атады — 2040 жылға қарай 100 мың тонна және 2050 жылға қарай 150 мың тонна — және бұл міндетті түрде өндірілген уран қоймалары емес екенін нақтылады: қорды ең алдымен расталған минералдық-шикізат базасының бір бөлігін бекіту және қорларды игеруге тарту қарқынын реттеу арқылы қамтамасыз ету көзделген. Агенттіктің айтуынша, уран экспортына әкімшілік шектеу қарастырылмайды: ішкі тұтыну қазіргі өндіруден айтарлықтай аз болады, ал халықаралық келісімшарттық міндеттемелер мен елдің экспорттық позициялары сақталады. Сол жауапта ведомство қорлар өспесе және жаңа кен орындары іске қосылмаса, 2035 жылдан кейін өндіру жылына шамамен 20 мың тоннаға дейін азаюы мүмкін екенін ескертті; бұл бекітілген болжам емес, мүмкін сценарийдің бірі.

Болашақ АЭС үшін стратегиялық уран қорын құру міндетін Президент 28 қазандағы Жолдауда қойды; сонда ол «Балқаш» станциясының құрылысын уақытылы бастауды қамтамасыз етуді және «Мойынқұм» жобасы бойынша үкіметаралық келісімді дайындауды жеделдетуді тапсырды. Сатқалиев осы жобалардың жай-күйі туралы сол отырыста айтты. «Балқаш» алаңында инженерлік-іздеу жұмыстары аяқталып келеді; 2026 жылғы мамырда жобаның негізгі шарттары мен қаржыландыру бойынша үкіметаралық келісімдерге қол қойылды, маусымда олар ратификацияланды, қыркүйекте EPC-шарт жасалды — бір мердігер жобалауға, жеткізуге және құрылысқа жауап беретін келісім. Алаңдағы құрылыс жұмыстарын 2027 жылы бастау жоспарланған. «Мойынқұм» жобасы бойынша құрылыс ауданы айқындалды — Алматы облысының Жамбыл ауданы, үкіметаралық құжаттар дайындалып жатыр.

Агенттік адамдарды да санады: екі энергоблокты бір станцияның құрылысы шарықтау шегіне жеткенде 10 мыңнан астам жұмысшы қажет болады, ал пайдалану үшін шамамен 1,8 мың. Үкімет 23 қыркүйекте атом саласы үшін кадрлар даярлаудың 2027–2031 жылдарға арналған кешенді жоспарын бекітті. Бірінші станция үшін оқшаулау (локализация) көрсеткіші 30% болып белгіленген; ол үшін төрт бағыт бойынша 22 іс-шарадан тұратын жоспар бекітілді, олардың ішінде қолданыстағы кәсіпорындарды жаңғырту және жаңа өндірістер құру бар.

Мәні неде: Қор көп деңгейлі етіп ойластырылған. Оның негізі, агенттіктің бұрынғы түсіндірмелері бойынша, — жер қойнауындағы бекітіп қою: расталған қорлардың бір бөлігі болашақ станцияларға қалдырылып, біртіндеп игеріледі. Отырыста оған табиғи уран мен дайын ядролық отынның физикалық қорлары қосылды, ал жалпы көлемі мен мерзімі бұрынғыдай қалды — 2050 жылға қарай кемінде 150 мың тонна.

Бұл кімге тиімді: Агенттіктің хабарлауынша, қор ондаған жылға шикізат қажет болатын болашақ станцияларға керек; қолданыстағы экспорттық келісімшарттарға қозғау салынбайды. Агенттік қазақстандық өндірушілер мен жеткізушілерге станциялар құрылысына 30 пайыздық оқшаулау шеңберінде нақты қатысуға уәде береді.

Негізгі мәлімет: «Балқаш» АЭС-і — Қазақстанның тұңғыш атом станциясы, жоба «Росатомның» қатысуымен жүзеге асырылады.

Бұған дейін біз Энергетика министрлігі 2029 жылға дейін 13,3 ГВт жаңа қуат іске қосуды жоспарлап отырғаны туралы да жазған едік — баяндама Құрылтайдың сол комитетінде жасалды.