Қазақстан зейнетақы жүйелерінің әлемдік рейтингінде 29-орынға түсті

Иллюстративтік сурет: «Сақ стилі» сериясындағы 10 000 теңгелік банкноттың сырт жағы
Иллюстрациялық фото. Дереккөз: ҚР Ұлттық банкі / Wikimedia Commons, CC0

Астана, 17 қараша. Қазақстан Marsh CFA Institute Global Pension Index 2026 зейнетақы жүйелерінің әлемдік рейтингінде 55 жүйенің ішінде 29-орын алып, өткен жылмен салыстырғанда үш сатыға төмендеді, бұл рейтинг құрастырушыларының баяндамасынан көрінеді.

Қазақстан жүйесінің қорытынды балы 65-тен 64,8-ге, ал сыныбы B-дан C+ деңгейіне дейін төмендеді.

Құрастырушылар төмендеуді ерікті зейнетақы жарналары бойынша салық жеңілдіктерінің өзгеруімен түсіндіреді. «Қазақстан үшін индекс мәні 2025 жылғы 65,0-ден 2026 жылы 64,8-ге дейін сәл төмендеді, бұл ең алдымен зейнетақы жоспарларына ерікті жарналар үшін салық артықшылықтарының өзгеруіне байланысты», — делінген елдер бойынша шолуда. Бір жыл бұрын Қазақстан 52 жүйенің ішінде 26-орында болған; биыл оны Оман, Сауд Арабиясы және рейтингке алғаш енген Катар басып озды.

Индекс үш бөліктен тұрады. Зейнетақының жеткіліктілігі (adequacy) бойынша Қазақстан 44,9 балл жинап, D сыныбы мен 49-орынды алды. Жүйенің тұрақтылығы (sustainability) бойынша оның 74,4 балы және 8-орны, сенімділігі (integrity) бойынша 83 балы және 19-орны бар. Баяндама деректері бойынша, индекске енген барлық елдің ішінде туу көрсеткіші ең жоғары ел — Қазақстан: бір әйелге 3 баладан келеді.

Тізімді 85,8 балмен Нидерланды, Дания, Исландия, Сингапур, Израиль және Австралия бастайды — бәрінің сыныбы A. АҚШ 61,6 балмен 33-орынды, Қытай 36-орынды, Жапония 39-орынды алды. Соңғы орында — Аргентина. Ресей мен Өзбекстан рейтингке кірмейді.

Құрастырушылар Қазақстанға ең кедей қарт азаматтарға берілетін ең төменгі қолдауды арттыруға, үй шаруашылықтарының жинағын көбейтуге, егде жастағы адамдардың жұмыспен қамтылуын арттыруға және жыл сайынғы үзінді көшірмеде болашақ зейнетақының болжамын көрсетуге кеңес береді.

Мәні неде: Қазақстан жүйесі тұрақтылық пен сенімділікке сүйенеді, ал әлсіз жері — зейнетақының мөлшері: бұл көрсеткіш бойынша ел 55 елдің ішінде небәрі 49-орында. Қазақстан АҚШ пен Жапонияны басып озды деген хабарлар рас, бірақ өткен жылы да солай болған; биылғы жаңалық — орын мен сыныптың төмендеуі.

Бұл кімге тиімді: Рейтинг Үкімет пен Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) үшін бағдар: онда бағаны нақты не төмен тартып тұрғаны көрінеді.

Негізгі мәлімет: Индексті жыл сайын 2026 жылы Marsh деп атала бастаған Mercer консалтингтік компаниясы мен CFA Institute құрастырады. Биыл индекске әлем халқының 66%-ын қамтитын 55 жүйе енді; баяндама қазанда шықты. БЖЗҚ құрастырушыларға көмектескен ұйымдардың қатарында аталған. Қазақстанда қызметкерлердің міндетті зейнетақы жарналары 1998 жылдан бері 10% құрайды; 2024 жылдан бастап жұмыс берушінің міндетті жарналары қолданылады — 1,5%, ал 2028 жылға қарай олар 5%-ға дейін өседі.

Бұған дейін біз жеке басқарудағы зейнетақы жинақтарының жарналарға мемлекеттік кепілдігі сақталатыны туралы да жазған едік.

  • Пайдаланылған дереккөздер тізімі: Marsh, Kazinform