Астана, 21 қазан. Үш жылда Қазақстан шекарадағы өткізу бекеттерін жаңартуға 118 млрд теңге жұмсады, оның 59 млрд-қа жуығы қазақ-өзбек учаскесіне тиесілі, бірақ кезектер жойылмады, деп мәлімдеді Құрылтай отырысында депутат Александр Данилов; қаржы министрі Мәди Тәкиев мұны көліктер ағынының өсуімен түсіндірді.
«Өткізу бекеттерін жаңғырту неге әлі күнге дейін шекарадағы жүйелі кептелістер мәселесін шешпеді? Министрлік бекеттердің өткізу қабілетін нақты арттыру үшін қазір қандай жұмыс жүргізіп жатыр?» — деп сұрады Данилов министрден. Сұрақ депутаттар Қазақстан мен Өзбекстанның кеден қызметтерінің өкілдіктерін ашу туралы келісімді қарап жатқанда қойылды.
Тәкиев мәселені мойындады. Оның сөзінше, екі жылда тоғыз өткізу бекеті жаңартылды, ал оныншысы — Түркістан облысының Сарыағаш ауданындағы жаяу жүргіншілерге арналған «Жібек жолы» — қазанда аяқталады: ол арқылы тәулігіне 70 мың адам мен 200 автобус өте алады. Алайда ағын тезірек өсуде: «Біз өткізу бекеттерін жаңғыртып жатқанымызға қарамастан, жолаушылар ағыны мен жүк тасымалы көлемі өсе береді. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша ғана шекарадан 650 мың автокөлік өтті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 20%-ға жуық көп», — деді министр. Өткізу қабілетін арттыру үшін бекеттер тәулік бойы жұмысқа көшірілуде, ал кеден қызметі үш ауысымдық кестеге көшуде. Сонымен бірге министр кезектер шекарада мүлдем жойылмайтынын аңғартты.
Министр «Жібек жолының» шығынын кім төлейтінін Ulysmedia басылымына бөлек айтып берді. Тоғыз кеден бекеті қарызға алынған қаражатқа қайта жаңғыртылып, қызметкерлердің жұмысын бақылау жүйесі құрылған: әр бекетке 200-ге жуық камера орнатылып, бақылауға жасанды интеллект қосылған; басылымның деректері бойынша, кеден бекеттерін жаңғыртуға 28 млрд теңгеден астам халықаралық қарыз жұмсалған. «Жібек жолы» арқылы 2024 жылы тәулігіне 55 мыңға жуық адам өткен, бірақ ол бұл жобаға кірмеген: оны жеке қазақстандық компаниялардың қаражатына жаңартып жатыр, ал мұндай қайта жаңғыртуға, Тәкиевтің сөзінше, президенттің өзі рұқсат берген. Министр компаниялардың атын атамады, бірақ мұндай қаржыландыруда сыбайлас жемқорлық жоқ екенін айтты.
Демеушілер туралы министр былай деді: «Көмектескісі келетін адамдар бізде әлі де бар».
Отырыстан кейінгі брифингте журналистер жыл басынан бері қанша кеденші сыбайлас жемқорлық үшін жауапқа тартылғанын сұрады. Тәкиев нақты санын атамады, бірақ мойындады: «Бірақ мұндай фактілер бар. Олар Қазақстанның Өзбекстанмен шекарасында да, Қытаймен шекарасында да бар. Ең көбі — өзбек бағытында. Әңгіме, мысалы, шекарадан жылдам өту үшін берілетін пара туралы болып отыр». Билік мұнымен цифрландыру арқылы күресуге тырысады: KazCargo жүйесі тасымалдаушыларға шекарадан өтуді алдын ала жоспарлап, кезектен орын брондауға мүмкіндік береді. Министрдің сөзінше, Қытайдан Ресейге өтетін транзитті өткен жылдан бері «Цифрлық Жібек жолы» жүйесі қадағалайды: көлікті бүкіл жол бойы сүйемелдейді, ол шекарадан өткенде қандай жүк тасып келе жатқаны белгілі болады.
Мәні неде: Өткізу бекеттеріне ақша жұмсалды, тоғыз бекет жаңартылып, жасанды интеллект қосылған камералардың бақылауына алынды, бірақ көліктер ағыны жылына бестен бірге жуық өсуде, ал министр кезектердің мүлдем жойылатынына уәде бермейді. Сонымен қатар Қаржы министрлігі кедендегі параны мойындап, электрондық кезекке сүйенеді.
Бұл кімге тиімді: Жылдам шекара ең алдымен жүктері кезекте тұрып қалатын тасымалдаушылар мен экспорттаушыларға керек. Тәкиевтің сөзінше, кезектердің өзі «шекарадан жылдам өту үшін» пара туғызады; министрлік KazCargo жүйесіндегі электрондық жазылу арқылы бұл табыс көзін жабуға тырысады. Өзбек бағытындағы тоқырау бизнеске қаншаға түсетіні дереккөздерде айтылмаған.
Негізгі мәлімет: Сол күні Құрылтай Өзбекстанмен екі елдің кеден қызметтерінің өкілдіктерін ашу туралы 2025 жылғы 15 қарашада қол қойылған келісімді ратификациялады.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі: Ulysmedia, Ulysmedia, Kazinform, Kazinform, НЕХабар, Ulysmedia, Zakon.kz, Ulysmedia
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
