Астана, 16 қараша. Қазақстан 2026 жылғы қаңтар—қыркүйекте шикі мұнайдан басқа отын-энергетика тауарларын экспорттағанынан 787,3 млн долларға көп импорттады, бұл Ұлттық статистика бюросы жариялаған сыртқы сауда кестелерінен көрінеді.
Шикі мұнайдан басқа энергия тасығыштар, 2026 жылғы қаңтар—қыркүйек
- 1 888,3 млн доллар
экспорт - 2 675,6 млн доллар
импорт - −787,3 млн доллар
сальдо - 82,2%
импорттағы Ресейдің үлесі
Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша
- 1 888,3 млн доллар
Мұндай импорттың 82,2%-ын Ресей қамтамасыз етті.
Шикі мұнаймен бірге алғанда Қазақстан бұрынғыдай ірі экспорттаушы болып қала береді: бюроның деректері бойынша, тоғыз айда отын-энергетика тауарларының (тауар номенклатурасының 27-тобы) экспорты 35 621,7 млн доллар, импорты 2 675,6 млн доллар болды. Бірақ экспорттың 33 733,4 млн доллары шикі мұнайға тиесілі, бұл — 53,1 млн тонна; оның өзі Қазақстанның бүкіл экспортының 49,3%-ын берді. Қалған энергия тасығыштардан 1 888,3 млн доллар түсті, ал олардың импорты 2 675,6 млн доллар болды.
Теріс сальдо үш негізгі позициядан құралады. Мұнай газдары мен газ тәріздес көмірсутектер (бұл позицияға табиғи және сұйытылған газ кіреді) 1 082,6 млн долларға әкелініп, 811,7 млн долларға шығарылды; импорттың 1 035,5 млн доллары Ресейге тиесілі. Мұнай өнімдері 951,6 млн долларға әкелінді, оның ішінде Ресейден 579,5 млн долларға, ал 353,1 млн долларға шығарылды. Шетелден 350,4 млн долларға электр энергиясы сатып алынды, оның ішінде Ресейден 329,2 млн долларға, ал 46,2 млн долларға сатылды. Тас көмір оң сальдода қалып отыр: оның экспорты 536,6 млн доллар болды.
Энергия тасығыштар импорты тез өсіп келеді. Бюроның қайта есептелген деректері бойынша, 2025 жылғы қаңтар—қыркүйекте Қазақстан 1 952,9 млн долларға отын-энергетика тауарларын әкелген, демек бір жылда импорт 37%-ға өсті. Сол топтың экспорты 32 181,5 млн доллардан 10,7%-ға артты, бірақ өсімнің дерлік бәрін шикі мұнай берді.
Бұл өзгеріске алғаш болып Tradereport талдау арнасы назар аударды. Оның есебі бойынша, шикі мұнайдан басқа энергия тасығыштар экспорты бір жылда 25%-ға қысқарып, Қазақстан кем дегенде 2010 жылдан бергі уақытта алғаш рет олардың таза импорттаушысына айналды. Арна тапшылықты 832 млн доллар деп бағалайды: оның есебіндегі тауарлар жиынтығы бюро кестелеріндегі 27-топтың бәрінен сәл тар. Tradereport деректері бойынша, ел 2013 жылы шикі мұнайдан басқа энергия тасығыштарды жылына 7,3 млрд долларға сатқан. Арнаның есебінше, Қытайға энергия тасығыштар жеткізу 41%-ға, негізінен газдың есебінен құлдырады; бюро кестелері бойынша, тоғыз айда Қытайға 526,8 млн долларға газ сатылған.
Tradereport себебін ішкі сұраныстан көреді: газдандыру газды тұтынуды арттырады, өндірілген газдың едәуір бөлігі қайтадан қабатқа айдалады, электр энергетикасы сұранысқа ілесе алмайды, ал отандық мұнай өңдеу зауыттары негізінен ішкі нарық үшін жұмыс істейді. Арнаның бағалауынша, қарқын сақталса, 2026 жылдың қорытындысы бойынша энергия ресурстарының импорты 3,5 млрд долларға жақындауы мүмкін.
Мәні неде: Қазақстан шикі мұнайдың арқасында ірі энергия экспорттаушысы болып қалып отыр, бірақ газды, бензинді, дизель отынын және электр энергиясын шетелден барған сайын көбірек сатып алады, оның да дерлік бәрін бір көршісінен алады. Әзірге шикі мұнай бұл тапшылықты үлкен қорымен жабады.
Бұл кімге тиімді: Ресейлік газ, мұнай өнімдері мен электр энергиясын жеткізушілер ұтады: 2 675,6 млн долларлық энергетикалық импорттың 2 199,1 млн доллары Ресейге тиесілі. Газ экспорты, ең алдымен Қытайға экспорт қысқарып келеді.
Негізгі мәлімет: Бюро сыртқы сауданы Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері және Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен өзара сауда бойынша статистикалық есептілік негізінде есептейді; 2026 жылғы деректер алдын ала берілген. Тоғыз айда Қазақстан экспорты барлығы 68 444,5 млн доллар, импорты 48 359,4 млн доллар болды.
Бұған дейін біз Қазақстанда қыркүйекте тауарлық газ шығару 2011 жылдан бергі ең төменгі деңгейге түскені туралы да жазған едік.


