Қырғызстан ақ қант әкелуге жарты жылға тыйым салды, оның ішінде ЕАЭО-дан

Суреттік фото: ақ қант
Иллюстрациялық фото. Дереккөз: Douglas P Perkins / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Бішкек, 17 қараша. Қырғызстан Министрлер кабинеті алты ай мерзімге ақ қант әкелуге уақытша тыйым енгізді.

Қаулыға Министрлер кабинетінің төрағасы Әділбек Қасымалиев қол қойды, деп хабарлады кабинет аппаратының ақпаратпен қамтамасыз ету бөлімі. Тыйым үшінші елдерден де, Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) мемлекеттерінен де, соның ішінде Қазақстаннан да жеткізілетін қантқа қатысты.

Хабарлама мәтініне қарағанда, құжат «елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ішкі нарықтың жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін азық-түлік тауарларына нарықтық бағаларды тұрақтандыру, Қырғыз Республикасының қант нарығын дамыту, қант саласының шикізат және қайта өңдеу базасын сақтау мақсатында» қабылданды. Тыйымға ЕАЭО СЭҚ ТН-нің үш тауар позициясындағы ақ қант ілікті. Кабинет хабарламасында үш ерекшелік аталған. Біріншісі — Қырғызстан арқылы транзитпен, оның ішінде ЕАЭО-ның бір елінен екіншісіне, жөнелту күні мен бағыты туралы құжаттармен өтетін қант. Екіншісі — кейін қайта әкету үшін әкелінген қант. Үшіншісі — қаулы күшіне енгенге дейін Қырғызстанға теміржолмен жөнелтілген партиялар. K-News пен Economist.kg деректері бойынша, «экстра» сортты қантқа да ерекшелік жасалған. Қаулы ресми жарияланғаннан кейін он күн өткен соң күшіне енеді.

Тыйымға импорттың күрт өсуі себеп болды. Economist.kg жазуынша, 2026 жылдың қаңтар—шілдесінде Қырғызстанға 66,9 мың тонна қант әкелінді, бұл бір жыл бұрынғыдан 4,06 есе көп, ал елдің жылдық қажеттілігі шамамен 120 мың тонна деп бағаланады. Жеті айда қанттың ең көбі Бразилиядан — 29,96 мың тонна және Ресейден 21,23 мың тонна келді. Басылымның келтірген Ресей қант өндірушілері одағының деректері бойынша, Әзербайжаннан 8,63 мың тонна, Қазақстаннан — 3,86 мың тонна, Беларусьтен 2,03 мың тонна қант әкелінген. Елде «Каинды-Кант» және «Кошой» деген екі қант зауыты жұмыс істейді, ал қант қызылшасы егілген алқап 2026 жылы бір жыл бұрынғы 13,4 мың гектардан 11,8 мың гектарға дейін қысқарды.

Тыйымға жоба кезеңінде-ақ Ресей қарсы шықты. Ресейдің Экономикалық даму министрлігі ЕАЭО ақпараттық порталында өтініш жариялады: ведомствоның пікірінше, тыйым «Одақтың ішкі нарығының жұмыс істеу режимін бұзады» және қант жеткізушілерімен байланысты үзіп жіберуі мүмкін. Economist.kg деректері бойынша, Қырғызстанның Экономика министрлігі бұл шара туралы Еуразиялық экономикалық комиссия мен ДСҰ-ның Қорғау шаралары жөніндегі комитетін хабардар етуге тиіс. Ауыл шаруашылығы және экономика министрліктері өндірісті, қорды және бағаны ай сайын қадағалап, тапшылық қаупі туса, тыйымды мерзімінен бұрын алып тастауды ұсынады. Көршілердің бұл шешіміне Қазақстанның көзқарасы әзірге белгісіз.

Мәні неде: Шешімнің басты ерекшелігі — тыйым ЕАЭО-дағы серіктестерге де таралады, ал одақ ішінде тауар әдетте шектеусіз жүреді, сондықтан Ресей оны одақ ережесін бұзу деп алдын ала атады. Жеті айда Қырғызстанға қант жеткізу көлемі бойынша төртінші болған Қазақстан үшін көршінің нарығы жабылады, ал транзит ашық қалады.

Бұл кімге тиімді: Кабинеттің түсіндіруінше, жергілікті қант зауыттары мен қызылша өндірушілері ұтады: Economist.kg деректері бойынша, қызылша өсірушілер импортты шектеу ішкі бағаны ұстап тұрады деп үміттенеді. Қант тұтынушылары қауымдастығының президенті Бакир Исманов өнімнің өзіндік құны мен бағасы өседі деп ескерткен. Ресей, Қазақстан және басқа елдердің жеткізушілері ұтылады. Қырғызстан арқылы өтетін транзитке, соның ішінде қазақстандық қантты үшінші елдерге жеткізуге тыйым әсер етпейді.

Негізгі мәлімет: Қырғызстан мен Қазақстан Ресеймен, Беларусьпен және Армениямен бірге ЕАЭО мүшесі. Ұлттық статистика комитетінің 2026 жылғы қаңтар—қыркүйектегі деректеріне қарағанда, Қазақстан — одақ ішінде Қырғызстанның екінші сауда серіктесі: елдің ЕАЭО-мен өзара саудасының 35,2%-ы Қазақстанға, 61,5%-ы Ресейге тиесілі.

Бұған дейін біз Қазақстан мен Қырғызстан Бішкекте үкіметаралық кеңестің хаттамасына қол қойғаны туралы да жазған едік.