Бейсенбі күні үш астана бір құжатты жариялады, бірақ әрқайсысы есімдерді өз ретімен қойды. Мәскеуде ол Ресей, Қытай және АҚШ мемлекет басшыларының бейбітшілік туралы декларациясы деп, Вашингтонда U.S.-Russia-China Heads of State Declaration toward Peace деп, Бейжіңде China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace деп шықты. Атауы әркімде әртүрлі, ал мәтіннің төрт тармағы сөзбе-сөз сәйкес келеді. Шэньчжэньнен шыққан қысқа құжат үш державаның бірге айтуға дайын нәрсесін көрсетеді, қалғанын көшбасшылар ауызша мәлімдемелерге қалдырды.
Шэньчжэнь цифрларда
- 4
Ресей, Қытай және АҚШ декларациясындағы тармақ саны - 3
үш астанадағы бір құжаттың атауы - 60-тан астам
Си Цзиньпиннің сөзінше, әлемдегі жергілікті қақтығыстар - 19–20 қараша
Владимир Путиннің Тәжікстанға сапары
Кремль, Ақ үй және ҚХР СІМ деректері бойынша
- 4
Үшеуге төрт тармақ
Ресей Президенті Владимир Путин, ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин және АҚШ Президенті Дональд Трамп АТЭС саммиті аясында кездесті. Си Цзиньпин кіріспе сөзінде оны осындай форматтағы тарихтағы тұңғыш үшжақты саммит деп атап, оның «шын мәнінде шекті сипатта» екенін айтты. Қорытындысында қабылданған құжат төрт тармаққа сыйып тұр. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің үш тұрақты мүшесі БҰҰ жаһандық сын-қатерлерге тиімдірек жауап беруі үшін оны реформалауға уәде береді. Олар мұнай өңдеу өнімдерін өндіру мен жеткізуді арттыруды жоспарлап, тұрақты энергия жеткізілімінің маңызын растайды. Мемлекеттер келісімі қағидаты мен ресми тұлғалардың иммунитеттері іргелі деп аталып, Халықаралық қылмыстық сот пен соған ұқсас құрылымдарға өкілеттігін теріс пайдаланбау міндеттелген. Соңғы тармақ ядролық соғыста жеңімпаз болмайды деген бұрыннан келе жатқан формуланы қайталап, ядролық тәуекелдерді азайту және таратпау туралы диалогқа уәде береді.
Трамп мәтіннен әрі кетті. «Біз — ең ірі үш ядролық державамыз», — деді Трамп Кремль жариялаған аудармада және әлемдегі ядролық қарудың санын қалай қысқартуға болатынын талқылауды ұсынды. Сол жерде ол мұндай қарудан бас тарту қиын екенін мойындады, ал декларацияға арсеналдарды қысқарту туралы бір сөз жоқ, тек тәуекелдер туралы сөйлесу уәдесі ғана енді.
Украина жақшаның сыртында
Ресей мен Украина соғысы туралы декларацияда бір сөз жоқ, дегенмен бұл туралы көп айтылды. Трамп сол әңгімеде Путин екеуі «бұл қақтығысты едәуір ұзақ талқылағанын» айтып, былай деп қосты: «Меніңше, біз дұрыс бағытта келеміз». Путин баспасөз мәслихатында ымыралар туралы айтты: «Бұл ымыраларды американ тарапы ұсынды, біз бұл ымыралармен, соның ішінде Анкориджде де, өзгеріссіз келістік». Украина мен, оның сөзімен айтқанда, «еуропалық демеушілері» бұл ымыраларға келіскісі келе ме деген сұрақты Путин өзі қойып, өзі жауап берді: «Қазір көріп отырғанымызға қарағанда — жоқ».
Сол баспасөз мәслихатында Путин бір есікті жапты. Оның сөзінше, Қырым көпіріне соққылардан кейін Ресей теңіздегі «тыныштық режимі» туралы да, энергетикаға соққы бермеу туралы да келіспейді, жауап береді. Ол Украинаның Қара теңіздегі ресейлік танкерлерге соққы бере бастағанын, ал Ресейдің «айнадай» жауап бергенін еске салды.
Мұнай өнімдері және Қара теңіз
Шэньчжэнь мәтінінің ішінде Қазақстанға ең жақыны — екінші тармақ пен баспасөз мәслихатының Қара теңізге қатысты бөлігі. Қазақстан мұнайының негізгі ағыны CPC Blend сортымен әлемдік нарыққа Новороссийск маңындағы Каспий құбыр консорциумының терминалы арқылы шығады — Путиннің сөзінше, танкерлерге өзара соққы беріліп жатқан сол теңізде. Үш державаның мұнай өнімдерін шығаруды арттыру туралы уәдесі уақыт жағынан Қазақстанның өз жоспарларымен тұспа-тұс келді: біз күндіз жазғандай, Атырау мұнай өңдеу зауыты өңдеуді жылына 6,7 млн тоннаға жеткізбек.
АТЭС саммиті өз декларациясымен аяқталды, онда да энергетика алғашқы жолдарда тұр. Бірлестік экономикаларының көшбасшылары, ТАСС хабарлағандай, энергия ресурстарын қауіпсіз әрі үздіксіз жеткізудің маңызын мойындап, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні дамытуға және сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға келісті. Мәтінде Украина, Иран және Таяу Шығыс аталмайды. Саны жиырма бір болатын АТЭС экономикалары мен Шэньчжэньдегі үш держава екі нәрседе тоғысты: энергия жеткізілімі туралы қамқорлықта және қазіргі соғыстар туралы үнсіздікте.
Тайвань қытайлық жазбада
Си Цзиньпин Трамппен жеке де кездесті, ал осы кездесудегі Тайвань туралы сөз ҚХР СІМ-нің баяндауынан белгілі. Сол жазба бойынша Трамп Құрама Штаттар «Тайвань тәуелсіздігін» қолдамайтынын айтқан. Си Цзиньпин өз кезегінде американ тарапын Тайвань мәселесінде бұдан әрі де дұрыс әрекет етуге, қарым-қатынаста елеулі кері кетуге жол бермеуге шақырып, жасанды интеллектінің адам бақылауынан шығып кетуіне бірге жол бермеуді ұсынды. Тараптар екі ел арасында стратегиялық тұрақтылықтың сындарлы қатынастарын құру жөніндегі іс-қимыл жоспарын жасауға келісті.
Душанбеге жол
Шэньчжэньнен кейін Путиннің жолы Орталық Азияға түседі. Кремльдің хабарлауынша, ол 19–20 қарашада Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның шақыруымен Тәжікстанға жұмыс сапарымен барып, екі елдің стратегиялық әріптестігі мен одақтастығын, халықаралық және өңірлік күн тәртібін талқылайды. Сөйтіп, Шэньчжэньде үшеу бастаған бейбітшілік туралы әңгіме Қазақстанның көршілігіне ауысады, ал Қазақстан үшін мұнай өнімдері де, Қара теңіз бағыты да — дипломатиялық емес, шаруашылық мәселелер.


