Астанада сәрсенбі уәделер мен болжамдар белгісімен өтті. Премьер-министр «Самұрық-Қазына» қорына жаңа басшы тағайындауға уәде берді, Құрылтай бірінші оқылымда он алты жасқа дейінгілерге әлеуметтік желіде тіркелуге тыйым салуды мақұлдады, ал Халықаралық валюта қорының миссиясы инфляция бес пайызға 2029 жылдан ерте оралмайды деп болжады. Мұның бәрін цифрлармен тексеруге болады, ал цифрлардың бір бөлігі тәулік ішінде шықты.
Тәулік цифрларда
- 9,6%
ХВҚ-ның 2026 жылдың соңына арналған инфляция болжамы - 48,7
үшінші тоқсандағы кәсіпорындар өніміне сұраныстың диффузиялық индексі - 25,0%
сатудың орташа рентабельділігі - 5 мың
аккаунт авторын сәйкестендіру ұсынылатын оқырман саны - 50 мың бас
жаңа бордақылау кешенінің қуаты
ХВҚ, Ұлттық Банк және Үкімет деректері бойынша
- 9,6%
Төрағасыз қор, бірақ төлем кестесімен
«Самұрық-Қазына» Директорлар кеңесін қоса басқаратын Премьер-министр Олжас Бектеновтің мәлімдемесі қордың бағалы қағаздарын ұстаушылар мен оның компанияларын несиелейтіндер үшін күннің басты мәтіні болды. Бектенов жақын арада қор басқармасының жаңа төрағасы тағайындалатынын, ал «басқару ісіндегі сабақтастық пен Қор қызметінің үздіксіздігі толық қамтамасыз етілетінін» түсіндірді. Инвесторлар үшін мәлімдемеде сабақтастық туралы сөзден маңыздырақ нәрсе бар: барлық қаржылық, шарттық және қарыз міндеттемелері, оның уәдесі бойынша, «уақтылы әрі толық көлемде» орындалады.
Мәлімдемеде не жоқ екені бірден көрінеді: онда басқарма төрағасының жаңа кандидатының аты, тағайындау мерзімі және ұсталғандардың аты-жөні жоқ. Ұсталғандарды біз Нұрлан Жақыпов пен Елжас Отыншиевтің тұтқындалуы туралы жазғанда бір күн бұрын атадық, ал қор сайтынан басшылық туралы деректердің жоғалғанын бұрынырақ көрсеттік. Оның орнына болашаққа арналған бағдарлама бар: директорлар кеңестері мен аудит және тәуекел комитеттерін күшейту, ішкі бақылау мен комплаенсті қайта қарау, мүдделер қақтығысын анықтау. Бұл уәделерді мәлімдемелер бойынша емес, директорлар кеңестерінің шешімдері бойынша тексеруге болады.
ХВҚ болжамы: мөлшерлеме жоғары, мақсат алыстайды
Қазақстанда 4–17 қараша аралығында жұмыс істеген Халықаралық валюта қорының миссиясы инфляция жыл соңына қарай 9,6%, ал 2027 жылдың соңына қарай 8,4% болады деп күтеді. Ұлттық Банктің мақсаты ретінде белгіленген бес пайызға ел осы бағалау бойынша тек 2029 жылы жетеді. Бұл цифрларды миссияның қорытынды мәлімдемесінен QazTrading келтіреді, ал мәлімдемедегі басты тұжырым — базалық мөлшерлемені көтеру негізді көрінеді — Ұлттық Банктің күздегі шешіміне қайшы келеді. Ұлттық Банк 23 қазанда мөлшерлемені жылдық 15,75%-ға дейін төмендетті, инфляция қатарынан он екі ай бойы баяулап, қыркүйекте 9,3% болғанын атап өтті. Ұлттық Банктің хабарлауынша, қазан айында жылдық инфляция 9,2%-ға дейін төмендеді, сондықтан миссияның жыл соңына арналған болжамы қазіргі деңгейден жоғары. Мөлшерлеме бойынша келесі шешім 4 желтоқсанға белгіленген, ал миссияның ұсынымы ұсыным болып қала береді.
ХВҚ-ның сабыр етпеуінің себептері бюджетте жатыр: QazTrading баяндауынша, мемлекеттік шығыстардың өсуі, Ұлттық қордан берілетін трансферттер және мемлекеттік компаниялардың квазифискалдық қызметі сұранысты қыздырады, ал 2027 жылы қайта басталатын коммуналдық тарифтерді көтеруді миссия инфляция үшін тәуекел деп атайды. Үкімет басқаша көрініс хабарлайды: он айдағы ЖІӨ өсімі 4,5% болды, ал миссия басшысы Амина Лареш Бектеновпен кездесуде макроэкономикалық жағдайды оң бағалады. Бұлар бір-біріне қайшы емес: Үкімет өндірістің өсуі туралы айтады, ал миссия бұл өсімнің бағаға қалай әсер ететіні туралы айтады.
Кәсіпорындар: сұраныс әлсіреп, үміт нығаюда
Ұлттық Банк 17 қарашада жариялаған кәсіпорындар мониторингінің деректері ХВҚ болжамын толықтырады. Үшінші тоқсанда дайын өнімге сұраныс төмендеді: индекс 48,7 болды. Шикізат пен материалдар бағасы дайын өнім бағасынан жылдам өсіп жатыр (индекстер 68,6 және 56,9). Баға белгілеудегі ең маңызды факторлар ретінде кәсіпорындар шикізат пен материалдарға кететін шығынды (76,5%) және сұранысты (75,0%) атайды. Сатудың рентабельділігі бұл ретте 24,6%-дан 25,0%-ға дейін өсіп, 22,4% болатын орташа тарихи мәннен асып түсті.
Бір күннен кейін Ұлттық Банк сол сауалнамалардың салалық шолуын жариялады, ол алдағы кезеңге ХВҚ-дан гөрі сенімдірек қарайды. Үшінші тоқсанда сұраныс салалардың көбінде төмендеген, бірақ төртінші тоқсанда барлық дерлік саладағы кәсіпорындар оның жақсаруын күтеді, ал шикізат пен материалдар бағасының өсуі, олардың күтуінше, барлық салада баяулай береді. Мөлшерлеме бойынша шешімді Ұлттық Банк 4 желтоқсанда миссия болжамын да, кәсіпорындардың күтуін де ескере отырып қабылдайды.
Құрылтай: бюджет қабылданды, балаларға арналған интернет — бірінші оқылымда
Құрылтай депутаттары екінші оқылымда 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңды мақұлдады; оның егжей-тегжейін біз кеше бердік. Алайда назар Үкіметтің онлайн-платформалар мен бұқаралық ақпарат құралдары туралы заң жобаларына ауды, олар бірінші оқылымда мақұлданды. Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев оларды заңдарды сақтау платформалардың елдегі жұмысының «формалды талап емес, міндетті шарты» болатын тетік ретінде таныстырды. Негізгі нормалар: 16 жасқа дейін тіркелуге тыйым салу және мессенджерлер үшін ерекшелік, платформалардың Қазақстандағы міндетті өкілдіктері және 5 мыңнан астам оқырманы бар анонимді авторларды сәйкестендіру.
Бұл — бірінші оқылым, яғни тұжырымдар әлі өзгереді. Үкіметтің хабарламасында ашылмаған бір сұрақ ашық қалып отыр: тіркелу кезінде жас қалай тексеріледі. Құрылтай тыйымды қарайтыны туралы біз бұрын жазғанбыз.
Бордақылау, жүгері және ортақ электр нарығы
Үкіметтің екі хабарламасы оның шикізаттық емес өсімнің көзі ретінде неге сүйенетінін көрсетеді. Түркістан облысында 50 мың басқа арналған бордақылау кешені ашылды, ал Премьер-министрдің орынбасары — ұлттық экономика министрі Серік Жұмангарин АӨК-нің ЖІӨ-дегі үлесін қазіргі 6%-дан 10%-ға жеткізу мақсаты туралы айтты. Шардара ауданында 150 мың тонна жүгері өңдейтін зауыт іске қосылды, ал министр астықты терең өңдеуді жылына 5,8 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарларын атады. Кешеннің құны қанша болғаны және «Казкрахмалдың» иесі кім екені Үкіметтің хабарламаларында көрсетілмеген.
Ең алысты көздейтін жаңалық Ташкенттен келді. «Энергия» үйлестіру-диспетчерлік орталығы Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстан үшін «тәулік бұрын» электр энергиясының пилоттық нарығын құрып, жүргізетін компанияны іріктеу жариялады. Төрт елдің энергия жүйелері қазір де синхронды жұмыс істейді, бірақ олардың арасындағы сауда, Дүниежүзілік банктің деректері бойынша, сұраныстың шамамен 3%-ын ғана жабады. Кесте сақталса, нарық 2028 жылдың соңына қарай іске қосылады, сонда бір энергия жүйесінің артық қуатын көршісіне келесі күнге нарықтық бағамен сатуға болады.


