Астана, 19 қараша. Экономиканың барлық дерлік саласындағы кәсіпорындар 2026 жылдың төртінші тоқсанында өз өнімдеріне сұраныс жақсарады деп күтеді, ал үшінші тоқсанда сұраныс салалардың көбінде төмендеген.
Бұл туралы Ұлттық Банктің Ақша-кредит саясаты департаменті нақты секторды мониторингтеу басқармасының бастығы Игорь Осиповтың салалық конъюнктуралық шолуға 18 қарашада жарияланған түсініктемесінде айтылған.
Осиповтың айтуынша, үшінші тоқсанда құрылыста өндіріс көлеміне қатысты жағдай жақсарған, ал төртінші тоқсанда өндіріс көлемінің ұлғаюы салалардың көбінде күтіледі. Үшінші тоқсанда дайын өнімге, шикізат пен материалдарға бағаның өсуі барлық салада баяулаған, ал кәсіпорындардың күтуінше, төртінші тоқсанда шикізат пен материалдар бағасының өсуі де барлық салада баяулай береді. Салалық іріктемеге тау-кен өндіру және өңдеу өнеркәсібінің, құрылыстың, сауданың, ауыл шаруашылығының, көлік пен қойма қызметінің 2,8 мыңнан астам кәсіпорны енген.
Салалық шолу Ұлттық Банк бір күн бұрын, 17 қарашада, қорытындысын жариялаған жалпы кәсіпорындар мониторингін толықтырады. Ақша-кредит саясаты департаментінің директоры Рүстем Оразалиннің хабарлауынша, үшінші тоқсанда дайын өнімге сұраныс төмендеген: кәсіпорындардың жауаптарын жинақтап, сұраныстың қай бағытта өзгергенін көрсететін диффузиялық индекс 48,7 болған.
Оразалиннің бағалауынша, бағаның өсуі баяулағанымен, әлі де жоғары деңгейде. Дайын өнім бағасының диффузиялық индексі 56,9, шикізат пен материалдар бағасының индексі 68,6 болған. Өнім бағасына әсер ететін басты факторлар — шикізат пен материалдарға кететін шығын (оны кәсіпорындардың 76,5%-ы атаған) және сұраныс (75,0%). Салықтар мен алымдарды кәсіпорындардың 66,6%-ы, жұмыс күшіне кететін шығынды 64,6%-ы, отын бағасы мен бәсекелестердің бағасын 55,3%-дан, айырбас бағамын 54,1%-ы, өнімділікті 50,4%-ы атаған.
Несие беру шарттарын кәсіпорындар бір тоқсан бұрынғыдан сәл жақсы бағалаған: бағалық шарттарды да (пайыздық мөлшерлемелер, қосымша комиссиялар), бағадан тыс шарттарды да (несиенің мөлшері мен мерзімі, қарыз алушының қаржылық жағдайына және кепілге қойылатын талаптар). Экономика бойынша сатудың орташа рентабельділігі (пайыз, салық және амортизация шегерілгенге дейін) 24,6%-дан 25,0%-ға дейін өсіп, 22,4% болатын орташа тарихи мәннен асып түскен. Жалпы сауалнамаға 3 552 кәсіпорын қатысқан.
Мәні неде: Кәсіпорындар үшінші тоқсанды әлсіреген сұраныспен аяқтады, бірақ барлық дерлік салада оның төртінші тоқсанда жанданатынына үміт артады. Шикізат пен материалдар бағасы әлі де дайын өнім бағасынан жылдам өсіп отыр, алайда өсім барлық салада баяулады, ал кәсіпорындар баяулау жалғасады деп күтеді.
Бұл кімге тиімді: Ұлттық Банктің түсініктемелерінде ұтқандар мен ұтылғандар туралы тұжырым жоқ. Сауалнама деректері бойынша кәсіпорындардың сатудағы орташа рентабельділігі өскен, ал шикізат пен материалдарға кететін шығын баға белгілеудегі басты фактор күйінде қалып отыр. Ұлттық Банк өндіріс көлемінің жақсарғанын үшінші тоқсанның өзінде-ақ тек құрылыс саласында атап өтті.
Негізгі мәлімет: Ұлттық Банк нақты сектор кәсіпорындарынан тоқсан сайын сұраныс, баға, өндіріс, несие беру шарттары және рентабельділік туралы сұрайды. Жалпы мониторинг бүкіл іріктемені қамтиды, ал салалық шолу сол жауаптарды салалар бойынша көрсетеді. Ұлттық Банктің базалық мөлшерлеме бойынша келесі шешімі 4 желтоқсанға белгіленген.


