26 қазан, дүйсенбі Қазақстанда демалыс болды: Республика күні жексенбіге сәйкес келгендіктен, демалыс күні ауыстырылды. Мұндай күні үкімет шешім қабылдамайды, бірақ жиналып қалғанын жариялайды: есептерді, журналистердің сауалдарына жауаптарды, кездесулердің қорытындысын. Тәуліктің күн тәртібі осы жарияланымдардан құралды. Оны екі шеттегі оқиғаны ескере отырып оқыған жөн: бір апта бұрын Қазақстан инвестициялық дөңгелек үстел өткізіп, NVIDIA басшысын қабылдады, ал 28 қазанда, сәрсенбіде Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев халыққа жыл сайынғы Жолдауын жариялайды [1][2].
Жолдау: саяси құрылым өзгергеннен кейінгі алғашқысы
Президент халыққа Жолдауды Конституцияның 46-бабы бойынша жариялайды; онда ол үкіметке алдағы кезеңге мақсат қояды [1]. Қазан айында сөз сөйлейтінін Қ.Тоқаев қыркүйекте, Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының жеңімпаздарын марапаттау кезінде айтқан, ал 20 қазанда күнін атады — 28 қазан, түске дейін [1][2]. Тақырыбы мен атауы алдын ала жарияланған жоқ [2].
Бұл Жолдаудың күнінің артында оңай ескерусіз қалатын ерекшелігі бар. Ол елдің саяси жүйесі өзгергеннен кейінгі алғашқы Жолдау болмақ: тамызда Айбек Дадебай бірінші шақырылған Құрылтайдың спикері болып сайланды, ал 31 тамызда Ерлан Қарин вице-президент болды, Олжас Бектенов премьер-министр қызметінде қалды [1].
Алатау: инвестициялық апта аясындағы құрылыс
Дүйсенбінің ең салмақты оқиғасы — Алатауда Iconic Complex іргетасының қалануы: биіктігі 272 және 78 метр, құны 800 млн доллардан асатын екі мұнара; бас мердігер — Қытайдың мемлекеттік CSCEC корпорациясы, тұжырымдама — американдық SOM бюросынікі, мерзімі — 2029 жылдың соңы [3][15]. Алатау — Президенттің бастамасымен инвесторлар үшін арнайы құқықтық режим, өзіндік басқару жүйесі және жобаларды тәуелсіз техникалық сараптау кезең-кезеңімен енгізіліп жатқан Алматы маңындағы қала [3].
Оқиға осы күндерге кездейсоқ тап келген жоқ. 22 қазанда Шымкентте IX Kazakhstan Global Investment Roundtable өтті: 40-тан астам елден 500-ден астам инвестор, 4,8 млрд долларлық құжатқа қол қойылды, ал премьер-министр пленарлық отырыс алдында танысқан жобалардың арасында Alatau City жобалары да болды [4]. Төрт күннен кейін Алатаудың өзінде алғашқы зәулім үйдің іргетасы қаланып, үкімет оны сандармен бекітті: Алатаудағы негізгі капиталға инвестиция тоғыз айда 1,6 есе өсіп, 70,3 млрд теңгеге жетті, қала портфелінде 6,9 млрд долларлық 67 жоба бар [3]. Iconic Complex кешенін 2029 жылдың соңына дейін тапсыру көзделген.
Цифрландыру жылы: NVIDIA басшысының сапарынан өңірлердегі IT орталықтарына дейін
Цифрландыру және жасанды интеллект жылын Президент жаңа жылдық құттықтауында-ақ жариялаған [5], қазан айына қарай бұл бағдарламаның екі деңгейі бар. Жоғарғысы — келісімдер мен сапарлар: 23 қазанда Қ.Тоқаев Ақордада NVIDIA негізін қалаушылардың бірі Дженсен Хуангты қабылдап, ЖИ-ді дамытуды ұлттық басымдық деп атады және NVIDIA компаниясының қазақстандық Higgsfield компаниясымен серіктестігін құптады, ал Хуанг Қазақстанды әлемдік физикалық ЖИ хабына айналдыруды ұсынды [6]. Төменгісі — бағдарламаның өңірлерге қалай жететіні: үкіметтің Республика күніне ашылған нысандар туралы есебінде зауыттар, емхана мен вокзалдың қатарында ересектерге арналған тегін Tomorrow School бағдарламалау мектебі бар Ақтөбедегі AQTOBE IT HUB білім беру орталығы аталған [7][16].
Бұл есептің өзі — мемлекеттік мерекелер алдындағы әдеттегі жанр: үкімет бір жарияланымға «Сарыарқа» АЭА-дағы радиатор зауытын, Түркістан облысындағы сүйек шикізаты мен мақта майын өңдеуді, Маңғыстаудағы вокзалды, СҚО-дағы емхананы, Алматы облысындағы су құбырын жинады [7]. Жаңа кәсіпорындар қанша жұмыс орнын ашқаны есепте айтылмаған, сондықтан оның экономика үшін салмағын бұл жарияланым бойынша бағалау мүмкін емес.
Әлеуметтік көмек: жаңа ережелер қарсаңындағы сандар
Күннің ең мағыналы саны баспасөз хабарламасынан емес, журналистің сауалына берілген жауаптан шықты. Еңбек министрлігі Kazinform агенттігіне 2025 жылы жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына — жұмысқа орналастыруға, оқытуға, өз ісін қолдауға — атаулы әлеуметтік көмек алушылардың 12,6 мыңы тартылғанын хабарлады, бұл 27,5 мың болған 2021 жылдан екі есе аз [8][17]. АӘК-нің өзі 1 қазанда 41 252 отбасынан 222 312 адамға тағайындалған.
Бұл деректердің маңызы — мерзімінде. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап еңбекке қабілетті аз қамтылғандар көмекті тек жұмыспен қамту шараларына қатысып, әлеуметтік келісімшартқа қол қойғанда ғана ала алады [8]. Яғни бес жыл бойы ерікті түрде барған сайын аз адамды қамтыған «көмек — жұмыс» байланысы міндетті болады. Қатысушылардың неге азайғанын министрлік түсіндірмеді, ал бұл түсіндірмесіз екі айдан кейін әлеуметтік келісімшарт міндетті болатын барлық адамды жұмыспен қамту орталықтары қабылдауға дайын ба, жоқ па — айту қиын.
Балалар: реформа және оның тәжірибедегі сынағы
Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова БҰҰ Бас хатшысының балаларға қатысты зорлық-зомбылық жөніндегі арнайы өкілі Наджат Маалла Мджидке «Қазақстан балалары» 2026–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы, балалар құқықтарын қорғау жөніндегі өңірлік басқармалар және «111» бірыңғай көмек желісі туралы айтты [9][18]. Сол күні Павлодарда денсаулық сақтау басқармасы перинаталдық орталықта ортан жілігі сынғаны анықталған шала туған ұлдың отбасы сұрақтарына жауап берді: ведомство өте төмен салмақпен туған балалардың сүйегі нәзік болатынын айтты, бірақ себебін тура атамады, ал туыстары дәрігерлерден бірнеше күн түсініктеме ала алмағандарын айтады [10][19]. Бұл екі түрлі оқиға, бірақ екіншісі отбасы тәжірибеде неге қарап баға беретінін көрсетеді: тұжырымдамаға емес, өзіне уақытында жауап беріле ме, соған.
Көршілер мен спорт
Өзбекстанда сол күні Ш.Мирзиёев кино реформасын жариялады: мемлекет фильмдерге тапсырыс беруді тоқтатады, Кинематография агенттігі мен оның 19 ұйымы таратылады, ал «Өзбекфильм» жобаларды іріктейтін, қаржыландыратын және насихаттайтын, бірақ өзі түсірмейтін ұлттық компанияға айналады [11][20]. Оған он жылдың қорытындысы себеп болды: фильм өндірісіне бюджет 2016 жылғы 10 млрд сумнан 2026 жылы 218 млрд сумға дейін өсті, ал залдарды, президенттің сөзінше, әлі де шетелдік картиналар жинайды [11]. Сол күні Өзбекстан Орталық банкі елдегі исламдық банкингке алғашқы лицензияны берді — оны заң күшіне енгеннен кейін төрт айдан соң Open Bank алды [12][21].
Қазақстан спорты үшін күннің жаңалығы Эр-Риядтан келді: Азия Олимпиада кеңесі жабық ғимараттардағы және жекпе-жек өнерлері ойындарын 2027 жылғы 28 наурыз — 8 сәуірге ауыстырды, қазақстандық жекпе-жекшілерге дайындықты қайта құруға тура келеді [13][22]. Астанада кореялық NUMORI тобы мен қазақстандық Saz & Soul ұжымы халық әндерімен алмасты: «Ариран» домбырамен, «Назқоңыр» корей музыканттарының орындауында естілді [14][23].
Алда не бар
Сейсенбіде ел жұмыс аптасына оралады, сәрсенбіде Жолдауды тыңдайды. Демалыс күні жарияланған деректер — жаңа ережелер қарсаңындағы әлеуметтік көмек, Алатаудағы инвестиция, Цифрландыру жылының өңірлерге қалай жететіні туралы — Жолдауды салыстыратын фон болмақ.
