Анкара, 28 қазан. Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоған Анкарада Қазақстан Президенті Қ.Тоқаевпен келіссөзде екі ел өзара тауар айналымын 15 млрд долларға дейін жеткізіп, бір-біріне инвестицияны көбірек салуға ниетті екенін айтты, деп хабарлады Ақорда.
Келіссөз Қ.Тоқаевтың ресми сапарының алғашқы кешінде Президент сарайында өтті. Алдымен қонақтың құрметіне салтанатты қарсы алу рәсімі өтті: құрмет қарауылы, кортежді ертіп жүрген атты гвардия, екі елдің мемлекеттік әнұраны және 21 зеңбірек атылды. Содан кейін президенттер алдымен шағын құрамда, кейін ресми делегациялармен бірге сөйлесті.
Кеңейтілген кездесуде Қ.Тоқаев Түркия Қазақстанның ең ірі бес сауда серіктесінің және оның экономикасына едәуір қаржы салған ең ірі он инвестордың қатарында екенін еске салды. «Арамызда ешқандай қайшылық пен келіспеушілік жоқ», — деді Мемлекет басшысы және түрік компанияларына жан-жақты қолдау мен жұмысқа қолайлы жағдай жасауға уәде берді. Ақорданың деректері бойынша, президенттер көлік пен логистиканы, энергетиканы, жасанды интеллектіні, ауыл шаруашылығын, қорғаныс өнеркәсібін және мәдени байланыстарды талқылады.
Р.Т.Ердоған мамырдағы Астанаға мемлекеттік сапарын еске алды, сол кезде тараптар Мәңгілік достық және кеңейтілген стратегиялық әріптестік туралы декларацияға қол қойған. «Біз Стратегиялық ынтымақтастық кеңесінің келесі отырысында өзара іс-қимылымызды нақты қадамдармен бекітуге ниеттіміз», — деді ол. Жоғары деңгейдегі Стратегиялық ынтымақтастық кеңесі — екі ел президенттері мен министрлерінің тұрақты кездесуі; оның алтыншы отырысы мамырда Астанада өтті.
15 млрд доллар межесі алғаш рет айтылып отырған жоқ: мамырда, Р.Т.Ердоғанның Астанаға сапары кезінде-ақ тараптар өзара сауданы сол деңгейге жеткізу ниетін растаған. Қазіргі деңгей одан үш есеге жуық төмен. Қазақстанның Ыстамбұлдағы бас консулдығының деректері бойынша, 2025 жылы тауар айналымы 5,4 млрд доллар болды, бұл алдыңғы жылдан 8,8% көп; Қазақстанның Түркияға экспорты 17,7% өсіп, 3,9 млрд долларға жетті, оның негізгі бөлігі мыс пен мыс катодтары (1,7 млрд) және шикі мұнай (1,5 млрд; консулдық деректерінде мұнайдың сорты көрсетілмеген). Сонда Түркиядан импорт шамамен 1,5 млрд доллар болған. 2026 жылдың басында сауда жеделдеді: қаңтар мен ақпанда ол өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 45% өсті.
Сандармен қатар мәдени жаңалықтар да айтылды. Р.Т.Ердоғанның айтуынша, жақында Анкарада қазақ мемлекеттілігінің тарихына арналған «Құрылтай феномені» кітабы таныстырылды, ал «Наурыз — түркі әлемінің ортақ мұрасы» кітабы қазақ тіліне аударылды. Түркия Президенті Қ.Тоқаевты Қазақстан 25 қазанда атап өткен Республика күнімен құттықтады, ал Қ.Тоқаев Р.Т.Ердоғанды 29 қазанға келетін Түркия Республикасы күнімен құттықтады.
Мәні неде: Президенттер көктемде айтылған бағытты растады, бірақ меже мен шындықтың арасы әлі алшақ: 15 млрд долларға шығу үшін сауданы үш есеге жуық ұлғайту керек. Келіссөз қорытындысы бойынша жаңа нақты келісімдерді Ақорда атамады; Р.Т.Ердоғанның сөзінше, олар Стратегиялық ынтымақтастық кеңесінің келесі отырысынан күтіледі.
Бұл кімге тиімді: Мыс, мұнай, алюминий және ауыл шаруашылығы өнімдерін шығаратын қазақстандық экспорттаушыларға — сатылымы жалпы айналымнан жылдам өсіп отырған ең ірі өткізу нарықтарының бірі. Қазақстанда жұмыс істейтін түрік құрылыс, тоқыма және өнеркәсіп компанияларына — Қ.Тоқаев айтқан қолдау мен қолайлы жағдай. Екі елге де көлік пен логистикадағы ынтымақтастыққа тірек: Түркия Қытайдан Еуропаға жүк Қазақстан мен Каспий арқылы өтетін Орта дәліздің батыс шетінде орналасқан.
Негізгі мәлімет: 29 қазанда Анкарада Түркі мемлекеттері ұйымының 13-саммиті өтеді; ұйым Әзербайжанды, Қазақстанды, Қырғызстанды, Түркияны және Өзбекстанды біріктіреді, бақылаушылары қатарында Венгрия мен Түрікменстан бар. Қ.Тоқаев сондай-ақ жақын арада Түркияның Анталья қаласы қабылдайтын БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы — COP31 климаттық форумына қатысуға ниетті екенін айтты.
Бұған дейін біз Қ.Тоқаевтың 28–30 қазанда Түркияға барып, ТМҰ саммитіне қатысатыны және Ердоғанның Қ.Тоқаевты Анкара әуежайында қарсы алғаны туралы да жазған едік.
