28 қазандағы әлемдік тәулік бір аптадан астам уақыт бойы созылып келе жатқан үш оқиғадан құралды. Ресей Мәскеудегі «Ресей — Африка» саммитінде жаңа серіктестер мен доллардан тыс есеп айырысудың жаңа тәсілдерін іздеді [1][2]. Қазанның ортасынан бері айтылып жүрген Ресей, АҚШ және Украинаның Әбу-Дабидегі келіссөздері бағдар алды — 4 қарашадан ерте емес [3]. Ал 27 қазанда дауыс берген Израиль дауыстарды санап болып, бірде-бір блок көпшілік ала алмағанын көрді [4]. Осындай жағдайда Дүниежүзілік банк қымбат мұнай мен қымбаттап келе жатқан азық-түлік әлемде 2027 жылы да сақталады деген болжам жариялады [5], ал Испания соңғы көп жылдардағы ең ауыр теміржол апатынан кейін үш күндік аза жариялады [6].
Ресей мен Африка: сауда және доллардан тыс есеп айырысу
Ресей Президенті Владимир Путин Мәскеудегі саммитте Ресейдің Африкамен тауар айналымы 2022 жылдан бері 1,5 есе өсіп, 27 млрд доллардан асқанын мәлімдеді [1]. Басты практикалық тақырып есеп айырысу болды. В.Путиннің сөзінше, цифрлық валюталардағы A7 трансшекаралық есеп айырысу жүйесі егемен, сыртқы шектеулерге тәуелді емес және Африка елдеріне ашық [2]. Ұсыныстың мәні — серіктестерге Батыс санкцияларына ілігетін банктер арқылы өтпей, Ресейге төлеудің жолын беру.
Украина: келіссөз 4 қарашадан кейін және Еуропасыз
Ресей президентінің көмекшісі Юрий Ушаков Ресей, АҚШ және Украинаның Әбу-Дабидегі үшжақты келіссөзі 4 қарашадан кейін өтетінін, ал оның күні майдандағы жағдайға да байланысты болатынын айтты [3]. Оның сөзінше, келіссөз үстелінде еуропалық келіссөзшілер болмайды: тек үшжақты формат туралы уағдаластық бар [7]. Кремльдің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков Әбу-Дабиде Ресей мен Украина үшін өзара қауіпсіздік кепілдіктері талқыланатынын хабарлады [8]. Бір күн бұрын Финляндия президенті Александр Стубб пен Норвегия премьер-министрі Йонас Гар Стёре В.Путинмен бір жарым сағат сөйлескен [9]; Ю.Ушаков олар туралы Еуропаның келіссөзшілері ретінде әзірге әңгіме жоқ деп жауап берді.
Израиль: 53 орын және Герцогтың таңдауы
Дауыстардың барлығы дерлік саналғаннан кейін Биньямин Нетаньяху блогы 120 орындық кнессетте 53 орын, Гади Эйзенкот бастаған оппозиция — 48, араб партиялары 19 орын алады [4]. Көпшілік үшін 61 орын керек, ол ешкімде жоқ. Сайлауға қатысу 77,7% болды — 1999 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш; Anadolu агенттігінің деректері бойынша, алғашқы қорытынды кезінде 500 мыңнан астам ерекше бюллетень әлі саналмаған [10]. Енді шешім президент Исаак Герцогта: ол партиялармен кеңесіп, үкімет құруды бірінші кімге тапсыратынын таңдайды; Герцог жаңа сайлауға жол бермеу үшін ұлттық бірлік үкіметін құру мүмкіндігін де айтқан [4]. Бір тәулік бұрын экзитполдар екі блокқа да 51 орыннан берген [11].
Мұнай, азық-түлік және ақша
Дүниежүзілік банк шикізат нарықтары туралы баяндамасында шикізат 2026 жылы 23%-ға қымбаттайды, ал Brent бір жыл бұрынғы 69 долларға қарағанда орта есеппен баррелі 91 доллар тұрады деп күтеді; 2027 жылы — 79 доллар [5]. Азық-түлік биыл шамамен 10%-ға, келесі жылы 7%-ға қымбаттайды. Ормуз бұғазы басты қатер көзі болып қала береді: Иран 1 қарашадан бастап оңтүстіккореялық Sinokor компаниясының — қыркүйекте бұғаз арқылы өткен мұнайдың шамамен 37%-ы кемелеріне тиесілі болған супертанкерлердің ең ірі иесінің — танкерлеріне қарсы шара қолданамын деп қорқытты [12]. Сонымен бір мезгілде Иран сыртқы істер министрі Аббас Арагчи Тегеран делдалдар арқылы АҚШ-пен жеті күндік жоспар туралы ұсыныстарды қарап жатқанын хабарлады: егер Вашингтон соғыс қимылдарын тоқтатып, теңіз блокадасын алып, Иранның активтерін бұғаудан босатса, Ормузды ашып, келіссөзді қайта бастау [13]. АҚШ Федералдық резервтік жүйесі мөлшерлемені 3,75–4% деңгейінде сақтады; шешім 2-ге қарсы 10 дауыспен қабылданды, келіспеген екеуі мөлшерлемені көтеруді жақтады [14].
Испания азада, Бразилия дауда
Испанияның Толедо провинциясында жылдамдығы жоғары екі пойыздың соқтығысуынан қаза тапқандар саны 68-ге жетті [6]. Iryo және Renfe компанияларының пойыздарында 500-ден астам адам болған; Мадрид пен Андалусия арасындағы жүрдек пойыздар қатынасы тоқтатылып, 29, 30 және 31 қазан ұлттық аза күндері болып жарияланды [15]. Бұл елдегі бір жыл ішіндегі жүрдек пойыздардың екінші ірі апаты [16]. Испания королі Фелипе VI атына Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев та көңіл айтты [17].
Бразилияда сайлауда жеңілген Флавиу Болсонаруның оқиғасы жалғасып жатыр. Сот оған шетелге шығуға тыйым салғанына қарамастан, оның ұшағы Флоридаға қонды, ал Folha de S.Paulo газеті үзінділерін жариялаған хатында ол өзін сайланған президент деп жариялады [18][19]. 25 қазандағы сайлауда қазіргі президент Луис Инасиу Лула да Силва жеңген. АҚШ президенті Дональд Трамп бұл мәлімдемеге пікір білдіруден бас тартты.
Әрі қарай не болады
Әбу-Дабидегі келіссөз 4 қарашадан кейін күтіледі; Ю.Ушаковтың сөзінше, ресейлік делегацияның құрамы жақын арада анықталады. Израильде президенттің партиялармен кеңесі басталады. 1 қарашадан бастап Иран Ормуздағы Sinokor танкерлеріне қарсы шара қолданамын дейді — бұл Қазақстанның табысы тәуелді мұнай нарығына тікелей әсер етеді.
