1 қарашадағы тәулік: міндетті, ұсынылған және айтылмай қалған

Қазақстанда қарашаның бірі мерзімнің үш түріне бөлінді. Біреулері сол кеште-ақ қатаң болды, басқалары айлар бойы тілек күйінде қалды, ал үшіншілері туралы егжей-тегжейсіз хабарланды: олардың келетіні белгілі, бірақ артында не тұрғаны белгісіз.

Міндетті: сағат 18:00 — артқа жол жоқ

Қарашаның 1-і күні сағат 18:00-де мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауына партиялық тізімдер мен кандидаттарды тіркеу мерзімі аяқталды. Сол минуттан 28 қарашаның 00:00-іне дейін үгіт жүреді, 28 қараша — тыныштық күні, ал дауыс беру 29 қарашаға тағайындалды, деп шешті ОСК. Барлығы 228 мәслихатқа 3 447 депутат сайланады: 20 облыстық, 38 қалалық және 170 аудандық. Сайлау кезектен тыс, өйткені Президент 12 қазанда жарлықпен барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін тоқтатты, ал себебін әлі 24 қыркүйекте өзі атаған болатын: депутаттардың көбі Amanat партиясынан сайланған, ал ол «Әділетке» қосылғандықтан енді дербес қызмет жүргізбейді. Мұндай науқанда мерзімдер шеңбер жасайды: сағат 18:00-ге дейін тіркеу, одан кейін үгіт, ал үгіт пен дауыс беру арасында бос күн жоқ.

Екінші міндетті мерзім мұнайға қатысты, және мұнда «міндетті» деген сөзге түсініктеме керек. ОПЕК+ жеті елі, соның ішінде Қазақстан, 1 қарашада желтоқсанға қыркүйектегі міндетті өндіру деңгейін сақтауға шешім қабылдады; Қазақстан үшін бұл — тәулігіне 1,628 млн баррель. Нақты өндіріс жоғары: ОПЕК-тің айлық баяндамасы бойынша, қыркүйекте ел газ конденсатын есептемегенде тәулігіне 1,851 млн баррель өндірді, яғни шамамен 223 мыңға көп. Міндетті деңгей мен нақты өндіріс баяндаманың көрші жолдарында тұр және тәулігіне 223 мың баррельге ерекшеленеді. Желтоқсандағы мәлімдемеде қазанға арналған деректер де, өтемақы кестесі де жоқ.

Үшінші қатаң мерзімді сол күні Алматыда сынады. Жүк көліктерінің осіне түсетін жүктемені сегіз тоннамен шектеу онда 25 шілдеден бері күшінде: күн сайын сағат 07:00-ден 22:00-ге дейін Сайын, Әл-Фараби, Шығыс айналма жол және Рысқұлов көшелерінен құралған шаршыда. Екі айдан кейін полиция мыңдаған жүргізушінің айыппұл төлегенін хабарлады және тыйым КрАЗ, МАЗ, КамАЗ, Howo және Shacman сияқты самосвалдарға қатысты екенін, ал «Газельдер» мен жеңіл жүк көліктеріне қатысты еместігін нақтылады. Алматыда тұратын 41 жастағы тұрғын жүк көліктерінің жүргізушілерін 1 қарашада жүк көлігін ұйымдасқан түрде тоқтатуға шақырған бейнеүндеу жазды. Сот оған рұқсат етілмеген жаппай іс-шара ұйымдастыруға шақырғаны үшін 15 тәулік әкімшілік қамау тағайындады, деп хабарлады қалалық полиция департаменті. Шектеуді ол қабылдауға болмайтын деп атады: оның сөзінше, Алматы өсіп жатыр, құрылыс жүріп жатыр, ал құрылыс материалдарын ауыр көліктер тасиды. Полицияның хабарлауынша, іс жүктеме шектеуіне емес, рұқсат етілмеген акцияға шақыруға қатысты болды.

Ұсынылған: ойланатын сегіз ай

Қазақстанда 1 қарашадан бастап визасыз жүретін 85 ел азаматтарына арналған QazETA электрондық кіру рұқсатын енгізе бастады. Ол алдымен Ақтау әуежайында және төрт автокөлік өткізу бекетінде іске қосылды: Павлодар облысындағы «Үрлітөбе», Жамбыл облысындағы «Ауқатты», Түркістан облысындағы «Атамекен» және Жетісу облысындағы «Нұрлы жол». Астана мен Алматы әуежайларында рұқсат 2027 жылғы 1 қаңтардан, қалған өткізу бекеттерінде 2027 жылғы 1 наурыздан қолданылады, деп хабарлады Сыртқы істер министрлігі. Рәсімдеу 2027 жылғы 30 маусымға дейін ұсынымдық болып қалады: рұқсаттың болмауы өз алдына кіргізбеуге негіз емес. Міндетті ол 2027 жылғы 1 шілдеден болады. Рұқсатты қазір де рәсімдеуге болады, бірақ онсыз кіргізбеуге әзірге болмайды.

Өтінімді qazeta.kz платформасында кіруге дейін 72 сағаттан кешіктірмей береді; рәсімдеу тегін, рұқсат 180 күн жарамды, ал одан 29 санат босатылған, соның ішінде 16 жасқа дейінгі балалар, 65 жастан асқан адамдар, тұруға ықтиярхаты бар иелері және транзиттік жолаушылар. Мәскеу түсініктеме күтті: Ресей СІМ ресми өкілі Мария Захарова оларды Астанадан күтті, ал Қазақстан СІМ-і 21 қазанда QazETA туралы егжей-тегжейлі мәліметтерді Ресейді қоса алғанда 85 мемлекетке жібергенін хабарлады.

Егжей-тегжейсіз хабарланғандар

Мемлекеттік күзет қызметі 5–7 қарашада Астана көшелерінің жекелеген учаскелерінде «бірқатар халықаралық саяси іс-шараны» дайындау мен өткізуге байланысты қозғалыс уақытша шектелетінін, ал 1 қарашадан бастап қала үстінде әскери авиацияның жаттығу ұшуы өтіп жатқанын ескертті. Хабарламада іс-шаралардың өзі де, қатысушылары да, көшелері де, қозғалыс жабылатын уақыт та, ұшудың биіктігі мен бағыттары да аталмаған. Қорғаныс министрлігі біздің жаңалығымыз шыққан сәтте бұл ұшуларға түсініктеме берген жоқ.

Қазгидрометтің 2 қараша үшін дауылды ескертуі де осылай құрылған: тұман, −8°C-қа дейін үсік пен көктайғақ, ал Ұлытау және Қызылорда облыстарында, Атырау облысында, Жетісу облысының шығысында және Маңғыстау облысының орталығында төтенше өрт қаупі. Ескерту мәтінінде шаралар тізбесі жоқ: тұрғындарға не істеу керек екені онда айтылмаған.

Айтылмай қалу бейбітірек те болады. Мәдениет министрінің бұрынғы міндетін атқарған Дүйсен Қасеинов Анкарада ТМҰ-ның Әлішер Науаи атындағы халықаралық сыйлығын алды: рәсім 29 қазанда өтті, ал Kazinform бұл туралы үш күннен кейін, 1 қарашаның кешінде хабарлады.

Әрі қарай не болады

Алдағы апталардағы мерзімдер белгілі. Астанадағы шектеулер 5–7 қарашаға созылады, үгіт 28 қарашаның 00:00-іне дейін жүреді, дауыс беру 29 қарашада өтеді, ал QazETA 2027 жылғы 1 шілдеде міндетті болады. Ведомстволарға сұрақтар қалады. Мемлекеттік күзет қызметінен астанада қандай іс-шаралар өтетінін, ал Қазгидромет пен жергілікті билік органдарынан өрт қаупі төтенше деп жарияланған жерде қандай шаралар енгізілгенін сұрау керек. Мұнайға келсек, ОПЕК+-тің желтоқсандағы мәлімдемесі Қазақстанның өндіру деңгейінен асып кетуін қалай өтейтінін айтпайды.