Бішкек, 4 қараша. Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров ресейлік «Газпром» газдандыру бойынша міндеттемелерін орындамаса, елдің газ жүйесін «Құмтөр» сияқты мемлекет бақылауына қайтара алатынын мәлімдеді.
Жапаров мұны Талас облысының Айтматов және Манас аудандарының тұрғындарымен кездесуде айтты. Газ жүйесін, деп еске салды ол, 2013 жылы ресейлік компанияға бір доллар деген символдық бағаға сатқан, ал келісім болжам бойынша 2039 жылға дейін қолданыста. «Біз қазір өз газ жүйемізге қожайын емеспіз, оның қожайыны — «Газпром»», — деді президент: сондықтан билік газдандыруды өзі жүргізе алмайды, тұрғындарға мерзім атай алмайды, барлық мәселені компаниямен келісуге тура келеді. Сату шарттары бойынша «Газпром» бүкіл республиканы газдандыруды қаржыландыруға тиіс болған; президент бұл мәселені компания алдында екі-үш жыл көтеріп жүргенін мәлімдеді. Газ жүйесін қайтару тәсілін ол нақтыламады, жарияланған материалдарда «Газпромның» пікірі жоқ.
«Құмтөрмен» салыстыру Қырғызстанда түсінікті: алтын кенішінде 2021 жылы сыртқы басқару енгізілді, ал 2022 жылы тараптар кеніш мемлекеттік «Қырғызалтын» компаниясына өтетін келісімге қол қойды.
Мына жайт 2013 жылғы мәміле туралы белгілі. Сонда «Газпром», жазғандай, республиканың газ желілеріне 20 млрд рубль салуға тиіс болған; компания газды Қазақстан мен Өзбекстаннан сатып алды: 2014 жылғы бірінші тоқсанға «ҚазТрансГаздан» мың текше метрі 224 доллардан 100 млн текше метр және «Өзтрансгаздан» 290 доллардан 25 млн текше метр туралы келіскен. «Газпром Қырғызстан» бас директорының орынбасары Арзымат Алдаяров компанияның 2020 жылғы жұмыс қорытындыларын келтірді: 28 млрд сомнан астам инвестиция, «Қырғызгаздың» Қазақстан алдындағы 42 млн долларлық борышы өтелген, газдандыру 2014 жылғы 22%-дан 2020 жылы 35%-ға, ал тұтыну 2013 жылғы 210 млн текше метрден 2020 жылы 280 млн текше метрге өскен. Бұл компанияның өз деректері, жарияланымдарда тәуелсіз тексеру жоқ.
Сюжеттің қазақстандық қыры бар. Алдаяровтың айтуынша, «Газпром Қырғызстан» 2014–2020 жылдары газ Қазақстанның Алматы облысына баратын 112 км магистральдық газ құбырын жаңғыртып, салған. Кәсіпкер Айдан Карибжанов 2013 жылы-ақ «Forbes Kazakhstan» басылымында Алматыны газбен жабдықтау Бұхара — Ташкент — Бішкек — Алматы құбырының қырғыздық учаскесіне байланысты деп жазған. Ал 2024 жылғы маусымда QazaqGaz және «Газпром» ресейлік газды Қазақстан арқылы Өзбекстан мен Қырғызстанға 2040 жылдың соңына дейін транзиттеу туралы шарттарға қол қойды. Қырғыз газ жүйесі иесінің ауысуы бұл ағындарға қалай әсер ететіні хабарларда айтылмайды.
Мәні неде: Президент Қырғызстан газ жүйесінің тағдырын «Газпромның» газдандыру міндеттемелерін орындауымен ашық байланыстырды және «Құмтөр» мысалын келтірді, бірақ мерзімді, шарттарды және қайтару тәсілін атамады.
Бұл кімге тиімді: Газ күтіп отырған аудандардың тұрғындары «Газпром» үлгермесе, газдандырумен өзі айналысуға президенттің уәдесін алды. Компанияның ұстанымы жарияланған материалдарда келтірілмеген, сондықтан дауда кімнің ұтатынын дереккөздер бойынша бағалау мүмкін емес.
Негізгі мәлімет: Ресей мен Қырғызстан газ саласы жөніндегі үкіметаралық келісімге 2013 жылғы шілдеде қол қойды, «Қырғызгазды» «Газпромға» беру мәмілесі 2014 жылы рәсімделді; кейін кәсіпорынның атауы «Газпром Қырғызстан» болып өзгертілді.
Бұған дейін біз Қазақстандағы сұйытылған газ жоспарлары туралы да жазған едік.
