Астана, 9 қараша. Тұрғын үйді жер сілкінісінен, су тасқынынан және орман өртінен міндетті сақтандыруды алдымен үш облыста сынақтан өткізеді: бұл — Ұлттық Банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) бекіткен 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламаның 18 бастамасының бірі, деп хабарлады агенттік.
Бағдарламаны 30 қазанда агенттік пен Ұлттық Банк Басқармаларының бірлескен қаулысымен бекітті; ол туралы агенттік 9 қарашада айтты. Құжат Президенттің 2026 жылғы 10 ақпандағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмасын орындау үшін әзірленген. Бастамалар алты бағыт бойынша бөлінген, олардың 12-сін «Сақтандыру нарығы туралы» жаңа заңның жобасына енгізбек: заң жобасын жыл соңына дейін Құрылтайға ұсыну жоспарланған.
Бастапқы нүкте — нарық көрсеткіштері. Соңғы бес жылда сақтандыру ұйымдарының активтері 1,8-ден 3,9 трлн теңгеге дейін өсті. Сақтандыру сыйлықақылары 815 млрд теңгеден 1,9 трлн теңгеге дейін артты (агенттіктің есебі бойынша, 2,4 есе), ал сақтандыру төлемдері 127-ден 461 млрд теңгеге дейін, яғни 3,6 есе көбейді. Аталған сандарды салыстырсақ, төлемдердің сыйлықақыдағы үлесі шамамен 16%-дан 24%-ға дейін өскен. Сақтандырушылар активтерінің ЖІӨ-дегі үлесі шамамен 2,7% болып қалып отыр, агенттік мұны өсудің әлеуеті деп бағалайды.
Азаматтар үшін ең көрнекті бөлігі — тұрғын үйді сақтандыру. Бағдарлама 8 міндетті сынып пен 10 «жүктелген» сақтандыру түріне бірыңғай реттеу режимін көздейді және жаңа міндетті сыныпты — тұрғын үйді жер сілкінісінен, су тасқынынан және орман өртінен сақтандыруды енгізеді. Оны кезең-кезеңімен енгізу жоспарланған: кейінге қалдыру кезеңінен кейін пилоттық режимде 3 облыста, содан соң апатты тәуекелдерге ұшыраған 16 облыста. Қандай үш облыс таңдалатынын, пилот қашан басталатынын, полис қанша тұратынын және оны кім төлейтінін агенттік хабарлаған жоқ. Келешекте шетелдік туристерді медициналық сақтандыру, агросақтандыру, жылжымайтын мүлікті өрттен сақтандыру және тұтынушылар алдындағы жекелеген кәсіпкерлік тәуекелдер бойынша жауапкершілікті сақтандыру қарастырылады.
Ерікті сақтандыруға зейнетақы аннуитеттері көзделген — кепілдендірілген, инвестициялық-байланысты және гибридті. Аннуитет — сақтандырушы жиналған соманың орнына адамға тұрақты ақша төлейтін шарт, әдетте өмір бойы. Ерікті медициналық сақтандыруды агенттік міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға (МӘМС) қосымша деп санайды.
Бөлек блок — делдалдар. Сақтандыру брокерлері тәуелсіз кеңес беруді дамытады, ал сақтандыру агенттері бірнеше сақтандырушымен жұмыс істеп, міндетті сақтандыру өнімдерін сата алады, бірақ олардың оқуы мен жыл сайынғы біліктілігін растауына қойылатын талап күшейеді. Сақтандыру жағдайларын реттеуге көмектесетін бейресми делдалдарды ретке келтіру ұсынылады: арнайы тізілімге енгізу, комиссиялық сыйақыны ашық көрсету және жосықсыз практикаларды бақылау. Сақтандыру маркетплейстері, яғни түрлі компаниялардың ұсыныстарын салыстыруға болатын онлайн-алаңдар да дамиды.
Цифрлық бөлікке ерікті сақтандыру шарттарын электрондық ресімдеу, сақтандыру жағдайларын онлайн-реттеу және Бірыңғай сақтандыру дерекқорын кеңейту кіреді: міндетті сақтандырудың барлық шарттарына нөмір беріледі, ал дерекқордың өзі сақтандыру алаяқтығымен күресуге көмектеседі. Клиентке өз сақтандыру деректерін беруді өзі басқаратын «ашық цифрлық орта» уәде етіледі. Орталық актуарий (сақтандыру тарифтері мен резервтерін есептейтін маман) және Сақтандыру құзыреттерін дамыту орталығы пайда болады.
Шағын және орта бизнеске жұмысты тоқтатуы мүмкін тәуекелдерді жабудың жаңа шешімдері көзделген. Исламдық қаржыландыру қағидаттары бойынша сақтандыруды да дамытпақ: «исламдық терезелер» (осындай өнімі бар сақтандырушылардың бөлімшелері) және такафул — қатысушылар бір-бірінің шығынын бірлесіп жабатын өзара сақтандыру нысаны. Сақтандырушыларды институционалдық инвестор, яғни экономикаға ұзақ мерзімді ақша көзі етуді де көздейді.
Сонымен қатар бағдарлама шетелдік сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдары филиалдарының нарыққа кіруін жеңілдетеді. Оларды бағалағанда ең алдымен қаржылық тұрақтылыққа, кредиттік рейтингке және қадағалау органдары арасындағы ақпарат алмасу мүмкіндігіне қарайды, ал рейтингі жоғары сенімді компаниялар үшін рәсімдер жеңілдетіледі. Бір мезгілде агенттік қайта сақтандыру саясатын, сақтандыру төлемдерін кепілдендіру жүйесін және Solvency II қағидаттары бойынша қадағалауды жетілдіреді — Еуропалық одақта 2016 жылдан бері қолданылатын сақтандырушылардың төлем қабілеттілігіне қойылатын еуропалық талаптар жүйесі бойынша.
Мәні неде: Мемлекет сақтандыруды міндетті полистер жиынынан отбасы мен бизнестің әдеттегі қорғанысына айналдыруды қалай жоспарлап отырғанын сипаттады: тұрғын үйге жаңа міндетті полис, кезең-кезеңімен іске қосу, ашығырақ делдалдар және цифрлық шарттар. Агенттік баяндаған құжатта ең бастысы жетіспейді — мерзім мен баға: әзірге тек пилот өтетін облыстар саны аталған.
Бұл кімге тиімді: Агенттіктің сөзінше, азаматтар мен кәсіпкерлерге: сақтандыру отбасына күтпеген шығындарды еңсеруге, тұрғын үй мен жинақты сақтауға, ал бизнеске ауыр тәуекел туындағанда жұмысын жалғастыруға көмектесуі тиіс. Сақтандыру агенттеріне бағдарлама бірнеше компаниямен жұмыс істеу құқығын, шетелдік сақтандырушыларға — Қазақстан нарығына жеңілдетілген жолды береді. Қазіргі сақтандырушылардың не алатынын және міндетті полис үй иелеріне қанша тұратынын агенттік айтпайды.
Негізгі мәлімет: Қазақстанның сақтандыру нарығы бес жылда өсті, бірақ активтердің ЖІӨ-дегі үлесі бойынша, шамамен 2,7%, шағын болып қалып отыр: дәл осыны агенттік өсудің басты резерві деп атайды. Сақтандыру делдалдығын билік қазір де ретке келтіріп жатыр: агенттерге полисте комиссияны көрсету талабы туралы біз 3 қарашада жазғанбыз.
Бұған дейін біз сақтандыру агенттері полисте комиссияны көрсетуге тиіс екені туралы да жазған едік.
