Шанхай, 9 қараша. Қазақстандық май зауыттары Шанхайдағы 9-шы Қытай халықаралық импорт көрмесінде (China International Import Expo, CIIE) 108 млн долларлық келісімдерге қол қойды, деп хабарлады Майлы дақылдарды өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы (МДӨҰҚ).
Релиздің тақырыбы бұл мәмілелерді келісімшарт деп атайды, ал мәтіні келісім дейді; қайсысы дәлірек екенін жөнелтілген жүктер көрсетеді.
Саланы Қазақстанның ұлттық павильонында қауымдастық пен отандық тоғыз май зауыты таныстырды. МДӨҰҚ өкілдері көрмеге төрт жыл қатарынан қатысып келе жатқанын, жаңа серіктестер тауып, келісімшарттар жасайтынын айтты. Келісімдерге кім кіммен қол қойғаны және соманың құрамына қандай тауар — май, шрот немесе күнжара — кіргені белгісіз.
Бұл сома бұрынғы қорытындылар аясында маңызды. Сауда және интеграция министрлігі 5 қарашада көрменің бірінші күні шамамен 100 млн долларлық келісім туралы хабарлаған еді, мәмілелердің құрамын атамай. Сол министрліктің деректері бойынша, 2024 жылы 7-ші көрмеде бүкіл Қазақстан ет және май өнімдерін, кептірілген түйе сүтін, шырындар мен мармеладты жеткізуге 120 млн долларлық келісімшарт жасаған. Енді тек май зауыттары ғана 108 млн доллар деп отыр. Бұл сандарды тікелей салыстыруға болмайды: оларды әртүрлі ведомстволар әртүрлі мерзімге есептеген, ал 10 қарашада жабылатын көрменің жалпы қорытындысын сауда министрлігі әлі жарияламады.
Көрмені қауымдастық саланы алға жылжыту алаңы ретінде де пайдаланады. Шанхайда «Шыңжаңға инвестиция салыңыз» таныстырылымы өтті, оған Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы Халық үкіметі бас хатшысының орынбасары Сюй Байкэ мен Қазақстанның Шанхайдағы бас консулы Нұрлан Аққошқаров қатысты. МДӨҰҚ атқарушы директоры Александр Яшков саланың экспорттық әлеуеті туралы айтты.
Оның сөзінше, соңғы бес маусымда қазақстандық май өнімдері экспортының физикалық көлемі бес есе өскен. Жеткізілім 2025/2026 маусымында 1,8 млн тоннадан асып, экспорттан түскен кіріс 1,233 млрд долларға жетті, ол да бес есе артты. Өнім 20-дан астам елге, оның ішінде Қытайға, Орталық Азия елдеріне, Еуропалық одаққа және Таяу Шығысқа барады. Қытай ірі сатып алушылар арасында екінші орында: соңғы бес маусымда өсімдік майлары, шрот және күнжара экспортынан Қытайдан түскен валюталық түсім 385 млн долларға өсіп, 438 млн долларға жетті.
Яшков Қытай нарығының әлеуетін 16 млн тонна деп бағалады: оның сөзінше, ағымдағы маусымда өсімдік майлары, шрот және күнжара импортының жалпы көлемі осыншама. Саладан алыс оқырманға сөздерді түсіндіру керек. Шрот пен күнжара — тұқымнан май алғанда қалатын қатты қалдықтар: шрот — еріткішпен экстракциялағаннан кейін, күнжара — престегеннен кейін; оларды мал азығы ретінде пайдаланады. Қауымдастық үш өнімнің түсімін бірге атайды, сондықтан 438 млн доллардағы майдың өзінің үлесі көрінбейді.
Мәні неде: Сауда министрлігі 5 қарашада мәмілелердің құрамынсыз жалпы соманы атады, ал енді бір сала 108 млн доллар деп отыр — ведомство көрменің бірінші күні бойынша атаған шамамен 100 млн-нан көп. Бұл сандардың арақатынасы қандай және не қол қойылғаны — келісімшарттар ма, әлде ниет туралы келісімдер ме — әзірге түсініксіз: көрменің қорытындысын сауда министрлігі әлі жарияламады.
Бұл кімге тиімді: Май зауыттарына: Яшковтың сөзінше, сала өсіп келеді, ал жаңа келісімдер осы өсімді жалғастырады. Майлы дақыл өсіретін шаруашылықтарға, олардың өнімін зауыттар өңдейді, — жанама түрде, шикізатқа сұраныс арқылы: бұл сала логикасынан шығады, бірақ релизде айтылмаған. Май, шрот және күнжара қажет Қытай сатып алушыларына: маусымда жалпы импорт 16 млн тонна.
Негізгі мәлімет: Қытай халықаралық импорт көрмесі (CIIE) Шанхайда 2018 жылдан бері жыл сайын өтеді; 2026 жылы Қазақстан оған тоғызыншы рет қатысып отыр.
Бұған дейін біз Қазақстанның CIIE көрмесіндегі 100 млн долларлық келісімдері және Қытайға май өнімдері экспорты туралы да жазған едік.
