Он алтыншы орын: БҰҰ шын мәнінде нені өлшеді және оның құны қандай

Нью-Йорктегі Ист-Ривер жағасындағы БҰҰ-ның штаб-пәтері, 2023 жылғы қазан
Мұрағаттық фото. Дереккөз: Jakub Hałun / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Қазақстан БҰҰ-ның электрондық үкімет рейтингінде жиырма төртінші орыннан он алтыншыға көтеріліп, кестенің жоғары класына алғаш рет енді. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі бұл туралы 20 қараша күні таңертең хабарлады, бірақ министрліктің цифрларының артында толық оқып шығуға тұрарлық баяндама тұр. Онда қазақстандық цифрлық мемлекеттің мықты жақтары да, кестедегі көршілерінен айтарлықтай қалып отырған тұсы да көрінеді.

  • БҰҰ рейтингіндегі Қазақстан

    • 16
      194 елдің ішіндегі орын
    • 0,9363
      2026 жылғы EGDI индексі
    • 0,9009
      2024 жылғы индекс
    • 0,6675
      әлемдік орташа мән
    • 21
      жоғары VH класындағы ел саны

    UN E-Government Survey 2026 деректері бойынша

Бұл қандай кесте

БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік мәселелер департаменті Электрондық үкімет шолуын ширек ғасырдан бері екі жылда бір рет шығарады. Биылғы, он төртінші шолу Нью-Йоркте 19 қарашада таныстырылды. Онда алғаш рет 194 ел бар: БҰҰ-ның 193 мүшесіне Палестина Мемлекеті қосылды.

Баяндаманың басты өлшемі — электрондық үкіметті дамыту индексі (EGDI). Ол үш бөліктен тең құралады. Онлайн-қызметтер индексі (OSI) мемлекет азаматқа желіде не ұсынатынын және қалай ұсынатынын көрсетеді. Адами капитал индексі (HCI) халықтың білімі мен цифрлық сауаттылығын сипаттайды, ал телекоммуникациялық инфрақұрылым индексі (TII) байланысты, интернетті және мемлекеттің цифрлық негіздерін қамтиды. Әр бөлік қорытынды мәннің дәл үштен бірін құрайды.

Бүкіл әлем екі жылда алға жылжыды: баяндамаға қарағанда, индекстің орташа мәні 0,6382-ден 0,6675-ке өсті. Жоғары және өте жоғары даму топтарында қазір 2024 жылғы 138-дің орнына 151 ел бар. Бірақ алшақтық та жойылған жоқ: екі миллиардқа жуық адам, Жер халқының 24,3%-ы, индексі орташадан төмен елдерде тұрады.

Біз бұл кестенің қай жеріндеміз

Қазақстан екі жыл бұрынғы 0,9009-ның орнына 0,9363 жинап, он алтыншы орынды алды. Баяндама мұны ерекше атап өтеді: 11-бетте Қазақстан «жиырма төртінші орыннан он алтыншыға» көтерілгені және Орталық Азия көшбасшылар тобына алғаш рет дәл Қазақстан арқылы кіргені жазылған. Жоғары VH рейтинг класына биыл алғаш рет үш ел енді: Ирландия, Қазақстан және Польша.

Жоғары класс шағын — 21 мемлекет. Қазақстаннан алда он бес ел тұр: Корея Республикасы (0,9794), Дания, Сингапур, Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Исландия, Ұлыбритания, Эстония, Финляндия, Австралия, Испания, Норвегия, АҚШ, Бахрейн және Нидерланды (0,9392). Сол класта артта — Швеция, Германия, Ирландия, Жаңа Зеландия және Польша. Он бесінші мен он алтыншы орынның арасы — мыңнан үш үлестен аз, ал бесінші орынға дейін жүзден үш жарым үлес.

Біз 2024 жылы жоғары тұрған елдерді басып озды. Өткен баяндаманың кестелері бойынша Германия 0,9382 индексімен он екінші болған, ал қазір 0,9278-бен он сегізінші орынға түсті. Швеция он төртінші орыннан он жетіншіге, Жаңа Зеландия он алтыншыдан жиырмасыншыға сырғыды. Ирландия өз индексін 0,9138-ден 0,9196-ға көтерді, бірақ оның орны аз өзгерді, жиырмасыншыдан он тоғызыншыға: Қазақстан жай ғана тезірек өсті. Баяндамаға қарағанда, Жапония жоғары кластан мүлде шығып қалды.

Неге көтерілдік

Ең қызығы үш құрамдас бөлікті жеке-жеке қарағанда басталады. Онлайн-қызметтер бойынша Қазақстан 0,9444 алды — екі жыл бұрынғы 0,9390-мен шамалас. Бұл жерде біз бұрын да мықты едік: мемлекеттік қызметтер порталы мен қосымшасы жоғары кластағы жиырма бір елдің ішінде оныншы мән береді, Финляндиядан, АҚШ пен Германиядан жоғары. Бірақ екі жылда дәл қызметтерде секіріс болған жоқ.

Секірісті қалған екі бөлік берді. Телекоммуникациялық инфрақұрылым 0,9235-тен 0,9720-ға өсті — цифрлық мемлекеттің үлгісі саналатын Эстонияның деңгейіне дәл жетті. Адами капитал ең көп қосты: 0,8403-тен 0,8924-ке.

Сонда да әлсіз тұс дәл адами капитал болып қалып отыр. Жоғары кластағы жиырма бір елдің ішінде бұл көрсеткіш бойынша Қазақстаннан тек Бахрейн ғана төмен. Финляндияда ол 0,9854, Германияда 0,9652, Австралияда — ең жоғары мән, бірлік. Басқаша айтқанда, мемлекет қызметті желіде ұсынуды үйреніп, байланыс тартты, ал БҰҰ есептегендей, халықтың білімі мен дағдысы көшбасшылардан бәрінен көбірек қалып отыр.

Өсім туралы әңгіме онсыз әділ болмайтын бір ескертпе бар. БҰҰ 2026 жылы индекстің ішкі құрылымын жаңартты: порталдарды бағалау сауалнамасы 183 көрсеткіштен 211-ге дейін ұлғайды, инфрақұрылым индексіне «электрондық үкімет инфрақұрылымы» деген жаңа блок, ал адами капиталға «электрондық үкіметтегі сауаттылық» блогы қосылды. Екі жаңа блок та байланыс немесе мектеп туралы деректермен емес, мемлекеттік порталдарды бағалау арқылы құрылады. БҰҰ мұны әдістеменің үзілісі емес, өлшеудің дамуы деп атайды және индекстің құрылымы өзгермегенін жазады. Бірақ 2024 және 2026 жылдардағы субиндекстерді бір-бірімен тікелей салыстыруға абайлап қараған жөн: өсімнің бір бөлігін жаңа өлшеуіш беруі мүмкін.

Оның құны қандай

Бұл сұраққа жауапты баяндаманың өзі береді, және ол кез келген баспасөз хабарламасынан сабырлырақ. БҰҰ индексі — ең алдымен ұсыныстың өлшемі: мемлекет қызметті цифрлық түрде көрсетуге қаншалықты дайын. Баяндаманың түйінінде индекстің өзі қызметті нақты қанша адам пайдаланатынын және олардың қаншалықты риза екенін өлшемейтіні тура айтылған. Техникалық түсіндірмелер онлайн-қызметтер ұлттық портал мен ведомстволардың сайттары бойынша, пайдаланушылар санын да, қанағаттануды да, нәтижені де ескермей бағаланатынын, ал мәндер жақын болғанда бірер орынға түсу міндетті түрде нашарлау дегенді білдірмейтінін қосады.

Бағалауды адамдар жүргізеді: баяндаманы 127 елдің 287 ерікті зерттеушісі дайындады, әр елді екі адам бір-бірінен тәуелсіз, сол елдің ресми тілдерінде қарады. Сондықтан министрлік келтірген Премьер-министрдің орынбасары — жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевтің «БҰҰ сайттарды емес, мемлекеттің тұтас қалай жұмыс істейтінін бағалайды» деген тұжырымы әдістемемен қабыспайды: индекстің үштен бірі, онлайн-қызметтер, дәл порталдарды зерттеу арқылы құрылады. Бұл рейтинг мемлекетті тұтас көрмейді — оның сөрелерін, байланысын және азаматтардың білімін көреді.

Мұның бәрі он алтыншы орынның құнын түсірмейді. Ол цифрлық мемлекетке дайындығы бойынша Қазақстан Нидерланды мен Швециямен бір қатарда, Германия мен Жапониядан алда тұрғанын, ал Орталық Азия көшбасшылар тобына алғаш рет кіргенін білдіреді. Баяндама көршілердің өрлеуін де атап өтеді: Қырғызстан өте жоғары даму тобына өтті, Түрікменстан бір саты жоғары көтерілді.

Бұл орынды медаль емес, карта ретінде пайдаланған жөн. Карта одан әрі өсу тек тағы бір қосымша арқылы болмайтынын көрсетеді: онлайн-қызметтер бойынша Қазақстан көшбасшыларға жақын. Артта қалу — адамдарда: білімде, дағдыда, мемлекет салған нәрсені пайдалана білуде. Шолу екі жылда бір рет шығады, ал келесісі алшақтықтың дәл осы бағанда қысқарып жатқанын не жатпағанын көрсетеді.