Астана, 6 қараша. Қазақстан энергожүйесіндегі резервті ескергендегі қуат тапшылығы 2026 жылы 3,1 ГВт болады, 2029 жылға қарай 0,6 ГВт-қа дейін азайып, 2032 жылы қайтадан 2,7 ГВт-қа өседі, делінген KAZENERGY ассоциациясының 2026 жылғы Ұлттық энергетикалық баяндамасында.
Есеп Энергетика министрлігінің ресми болжамдық балансына сүйенеді және 2026–2032 жылдары шамамен 10 ГВт жаңа қуат енгізуді болжайды.
Баяндама бойынша дөңгелек үстелде S&P Global сарапшылары Динара Дәрібаева мен Ернар Ахметтаев он жылға 26,4 ГВт жаңа қуатты атады. Баяндаманың толық нұсқасында бұл сан — 2035 жылға дейінгі электр энергетикасын дамытудың ресми жоспарындағы енгізудің жиынтық көлемі, яғни 26,367 ГВт, жұмыс істеп тұрған станцияларды жаңғырту мен кеңейтуді қоса алғанда; мәтінде ол 26,5 ГВт-қа дейін дөңгелектенеді. Дөңгелек үстелді KAZENERGY бас директоры Жандос Нұрмағанбетов ашты. Салыстыру үшін, Энергетика министрлігі 2 қарашада 2029 жылға дейін 13,3 ГВт жаңа қуат енгізуді жоспарлап отырғанын хабарлаған болатын.
Станциялардың орнатылған қуаты 2026 жылдың басына 26,8 ГВт, қолда бары 22,8 ГВт болды. Шамамен 77%-ы жылу станцияларына (көмір — 13,7 ГВт, газ — 6,8 ГВт), 9%-ы ірі ГЭС-ке және 14%-ы (3,7 ГВт) жаңартылатын көздерге тиесілі. Көмір 2025 жылғы өндірістің 62,2%-ын, яғни 76,5 млрд кВт·сағатты берді. Жабдық тозған: дәстүрлі станциялардағы орташа амортизация 57%-ға жетті, желілердің тозуы — 66%, жылу электр орталықтарының орташа жасы шамамен 65 жыл.
Мемлекет 2035 жылға қарай 26,5 ГВт жаңа қуат енгізуді жоспарлап отыр, бұл шамамен 40 млрд доллар қажет етеді. Тізімде жаңартылатын көздердегі станциялар 8 ГВт, газ станциялары 7,6 ГВт, көмір станциялары 7,8 ГВт, АЭС 2,4 ГВт және ірі ГЭС 742 МВт. Ресми түрде 22,6 ГВт-ы 2030 жылға дейінгі мерзімге келеді. Баяндама авторлары жоспарланған көлемдер артық болып, инвестицияның өтелуіне қауіп төндіруі мүмкін екенін, ал шығын тұтынушыларға тарифтер арқылы түсетінін ескертеді, тарифтердің өсуі сұранысты тежеуі мүмкін. Көп гигаваттық тапшылықтың 2030-жылдардың басына дейінгі ресми болжамдары, олардың бағасы бойынша, «біршама асыра көрсетілген», бірақ жүйенің шегінде жұмыс істеп тұрғанын көрсетеді.
«Көмір генерациясын дамыту» 2026–2030 жылдарға арналған ұлттық жобасы осы қуаттардың 7,8 ГВт-ын береді: 5,3 ГВт жаңа көмір станциялары және 2,5 ГВт жұмыс істеп тұрғандарды кеңейту мен жаңғырту есебінен. Өндірісті тез өзгертетін маневрлік генерация үшін 2030 жылға қарай 4 ГВт-тан астам жаңа қуат, негізінен газ қуаттары жоспарланған. Жел және күн станциялары он жылда шамамен 3,3 ГВт берді, бұл маневрлік қуаттардың тапшылығы мен электр энергиясын, ең алдымен Ресейден, импорттауға тәуелділікті күшейтеді. S&P Global компаниясының базалық сценарийі бойынша атом энергетикасы бірінші АЭС-тің бірінші энергоблогын шамамен 2037 жылы, екіншісін 2040-жылдардың басында береді, яғни ресми жоспарлардан сәл кешірек. Таныстыру қорытындысы бойынша, тұтыну өсімін жасанды интеллект пен деректерді өңдеу орталықтары жеделдетеді, ал Қазақстанға инфрақұрылымды жаңғырту, шынайы жоспарлау және экономикалық тұрғыдан негізделген тарифтер қажет.
Мәні неде: Ресми баланс қуат тапшылығын 2029 жылға қарай (0,6 ГВт) дерлік жабуға уәде береді, бірақ содан кейін алшақтық қайта өседі, өйткені шамамен 10 ГВт жаңа станция енгізіледі. Баяндама керісінше болуы мүмкін екенін де күмән келтіреді: 26,5 ГВт жоспар артық және тұтынушылар үшін қымбат болуы мүмкін.
Бұл кімге тиімді: Қуаттарды, соның ішінде көмір, газ және атом қуаттарын салып, жаңғыртатындарға. Тапшылық жабылмайынша Ресейден электр энергиясын импорттауға тәуелділік сақталады. Экономикалық тұрғыдан негізделген тарифтер туралы талдаушылар олардың қалай өзгеретінін бағаламай айтады.
Негізгі мәлімет: Маневрлік генерация — сұраныс пен күн мен жел жұмысының ауытқуы кезінде өндірісті тез көтеріп немесе төмендете алатын электр станциялары; оларға газ және гидростанциялар жатады. Резервті ескергендегі тапшылық — қолда бар қуаттан жөндеу мен апаттарға арналған міндетті қорды алып тастағаннан кейінгі қуат жетіспеушілігі. Ватт — қуат бірлігі: 1 ГВт — миллиард ватт. Қуаттың ресми болжамдық балансы — станциялар жүктеменің шыңына жете ме, соны көрсететін Энергетика министрлігінің жеті жылға алдын ала есебі.
Бұған дейін біз сондай-ақ «Мойынқұм» екінші АЭС-ін қытайлық корпорациямен талқылап жатқаны туралы жаздық.
