23 қазан тәулігі: Қазақстан үшін не өзгерді

Графика: картадағы белгі — VRK News графикасы. ЖИ жасаған

Жұма, 23 қазан, жасанды интеллект пен ақшаның белгісімен өтті. NVIDIA басшысы Дженсен Хуанг Қазақстанға алғаш келіп, елді физикалық ЖИ-дің әлемдік хабына айналдыруды ұсынды және Президенттің қолынан «Достық» орденін алды. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 15,75%-ға дейін төмендетіп, елде доллардың неге көп екенін түсіндірді, сонымен бірге теңгенің нығаюы зейнетақы қорының табысын қысқартқанын мойындады. Кешке, Республика күні қарсаңында, бүкіл елде мемлекеттік наградалар тапсырылды, ал статистика жалақыға қосылған ақы қатарынан төртінші тоқсан бағадан ұтылып жатқанын еске салды.

Төменде — мұның бәрінен не шығатыны және алдағы апталарда неге назар аудару керегі.

ЖИ: сапар дүбірлі, нақтылық әзірге аз

Хуанг физикалық жасанды интеллектіні — роботтар мен машиналарды нақты әлемде басқаратын ЖИ-ді «әлемдегі ең ірі индустрия» деп атады, ал Президент Қ.Тоқаевпен кездесуде Қазақстанды оның әлемдік хабына айналдыруды ұсынды. Сол күні NVIDIA мен TCV қоры құрылтайшыларының бірі қазақстандық инженер болып табылатын Higgsfield бейне генерациялау платформасына инвестиция салды, ал inDrive қытайлық Pony.ai және NVIDIA компаниясымен бірге Астанада ұшқышсыз такси іске қосуға дайындалып жатқанын жариялады.

Сапардың қорытындысы әзірге сөзбен және наградамен өлшенеді. Ресми хабарламаларда сомалар, мерзімдер және міндетті келісімдер жоқ; мысалы, роботаксиге үкіметтің келісімі әлі керек. Сонымен қатар үкімет 2026–2029 жылдарға арналған ұшқышсыз жүйелерді дамыту жоспарын жариялады, онда бірыңғай цифрлық платформа және кемінде 1 000 маман даярлау бар, ал Швейцария президенті Қазақстанды 2027 жылғы маусымдағы Женева ЖИ саммитіне шақырды.

Анықтама. Физикалық ЖИ — модельдер мәтін мен сурет жасап қана қоймай, құрылғыларды: қоймадағы роботтарды, ұшқышсыз машиналарды, зауыттағы манипуляторларды басқаратын бағыт. Оған орасан зор есептеу қуаты, демек, арзан энергия қажет — Қазақстан осыған бәс тігіп отыр.

Ақша: мөлшерлеме төмен, теңге мықты, зейнетақы кедейрек

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға дейін төмендетіп, 4 желтоқсанға дейін оны өзгертпейтінін аңғартты. Төраға Тимур Сүлейменов доллардың көптігін үш көзбен түсіндірді: 70–80%-ға қымбаттаған мұнай, бейрезиденттердің мемлекеттік борышқа салымдары және компаниялар мен банктердің шетелдік қарыздары. Ұлттық қордан жаңа алымдар доллар бағамын құлатпас үшін оларды шағын үлестермен сатады.

Мықты теңгенің кері жағы да бар. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық табысы шамамен 1,1 трлн теңгеден 800 млрд теңгеге дейін қысқарды: қордың валюталық активтері теңгеге шаққанда арзандады. Ал Ұлттық статистика бюросының зерттеуі II тоқсанда орташа жалақы номиналды түрде 8,4%-ға өскенін, бірақ нақты мәнде 1,8%-ға төмендегенін көрсетті. Ғылыми дәрежесі барлардың және шетелдік капиталы бар компаниялар қызметкерлерінің табысы бәрінен тез өседі; медианалық жалақы — 348 415 теңге.

Мұнай: қымбат әрі дауға толы

Brent бір күнде наурыздан бері алғаш барреліне $117-ден асты: Иран Ормуз бұғазында екі танкер минаға түскенін мәлімдеді. CPC Blend сорты Brent бағасына байланыстырылған және Қара теңіз арқылы өтетін Қазақстан үшін бұл — жоғары экспорттық түсім, яғни Ұлттық банк басшысы атаған доллардың сол бірінші көзі. Қашаған бойынша серіктес Eni сол күні тоқсандық пайдасы төрт есе өскені туралы есеп берді — бір күн бұрын халықаралық арбитраж Қазақстанның консорциумға қойған талаптарының бір бөлігін қабылдамаған жағдайда.

«ҚазМұнайГаз» «Лукойлдың» «Қаламқас-теңіз — Хазар» жобасындағы үлесін сатып алуды зерделеп жатыр, ал Қашаған газына арналған GPC Investment газ өңдеу зауыты құжаттар бойынша 2027 жылдың соңында іске қосылады. 1 қарашадан бастап ҚМГ зауыттары өңірлердің климатына бейімделген жол битумына көшеді.

Өңірлер мен құқық

Атырауда мұнай өңдеу зауыты жанындағы қай үйлер нақтыланған санитариялық аймаққа және ықтимал көшіруге түсетінін анықтай бастады. Петропавлда сот төрт күн заңсыз қамауда отырған ер адамға 200 мың теңге өндірді, ал Түркістан облысында сот журналист Амангелді Батырбековты екі айға қамауға алды. Құрылтай ШҚО-да салынған сүт және ет зауыттарының неге толық қуатта жұмыс істемейтінін талқылады, ал Көлік министрлігі 14 қазанда бекіткен жол бойы сервисін дамыту жоспарында, Numbers and Power арнасының деректері бойынша, тасжолдардағы нысандардың 93%-ы стандартқа сай.

Алда не бар

25–26 қазан — Республика күніне орай ұзақ демалыс, ал ауа райы бұзылып жатыр: бес облыста жолдың 27 учаскесі жүк көліктері үшін жабылды. 28 қазанда Президент Қазақстан халқына Жолдау жасайды. 30 қазанда алғашқы АЭС үшін ерекше сатып алу қағидалары күшіне енеді, олар бойынша негізгі жабдықты конкурссыз сатып алуға болады. 4 желтоқсан — мөлшерлеме бойынша келесі шешім; оған дейін басты мәселе — Ұлттық қордан валюта сату және мұнай $115-тен қымбат кездегі теңге бағамы.