27 қазандағы әлемдік күн тәртібі екі астанада тоғысты. Мәскеуде Газ экспорттаушы елдер форумының сегізінші саммиті өтті, оның аясында Владимир Путин Иран президентімен, Катар әмірімен және Африка елдерінің көшбасшыларымен келіссөз жүргізді; сол Кремльге Финляндия президенті мен Норвегия премьер-министрі қоңырау шалды [1][24][2][25]. Израильде кнессетке сайлауда дауыс беру аяқталып, 28 қазанның таңына қарай экзитполдар елде анық көпшілік жоқ екенін көрсетті [3]. Үш оқиғаның бәрі — біздің шығарылым өткен апта бойы жүргізіп келген сюжеттердің жалғасы.
Газ: экспорттаушылар «газдан бас тартуға» қарсы
ГЭЕФ — 25 жыл бұрын құрылған және 12 ірі газ экспорттаушыны біріктіретін ұйымның саммиті Мәскеу декларациясымен аяқталды [1]. Оның мәні — газды энергетикалық көшудің отыны ретінде бекіту: құжатта энергияға, оның ішінде деректерді өңдеу орталықтары мен жасанды интеллект тарапынан өсіп келе жатқан сұраныс және елдердің ресурстарына иелік етудің «егемендік құқығы» туралы айтылады [1]. Елдер жеткізу қауіпсіздігі туралы көбірек кеңесуге уағдаласып, Таяу Шығыстағы қақтығыстардың газ нарығын шайқалтып отырғанына алаңдаушылық білдірді [4]. Құжатты дайындаған министрлер кездесуі бір күн бұрын ашылған [5].
Орталық Азия үшін саммитте өз сюжеті болды: Түрікменстан шақырылған мемлекет ретінде қатысты — оның атынан «Түрікменгаз» концернінің басшысы Мақсат Бабаев келді [6]. Қазақстан форумға кірмейді, сондықтан декларация бойынша оның міндеттемесі жоқ.
Саммит аясында Путин Иран президенті Масуд Пезешкианмен кездесті. Путиннің айтуынша, Ресей бірлескен жобалар бойынша міндеттемелерін орындайды, ал екі елдің тауар айналымы сегіз айда 10,4%-ға өскен [7]. Пезешкиан Путинге саяси, әскери және экономикалық қолдауы үшін алғыс айтты [8]. Иран президентінің Мәскеуге сапары алдын ала жарияланған; ол Тегеран Түркия, Пәкістан және Сауд Арабиясымен қауіпсіздік туралы диалог жүргізген аптаға тұспа-тұс келді [9][10].
Украина: Әбу-Даби алдындағы солтүстіктен қоңырау
Финляндия президенті Александр Стубб пен Норвегия премьер-министрі Йонас Гар Стёре Путинмен бір жарым сағат сөйлесті — өз бастамасымен және Киев пен Вашингтонмен үйлестіре отырып [2][11]. Идея 20 қазанда Ослода туды, онда екі көшбасшы Владимир Зеленскиймен және АҚШ-тың арнаулы өкілі Стивен Уиткоффпен кездескен, одан кейін Уиткофф Петербургке Путинге барды [11][12]. Кремль тараптар Ресей, Украина және АҚШ-тың Әбу-Дабидегі үшжақты келіссөздерін қарашаның бірінші жартысында қайта бастау туралы уағдаластықты құптағанын хабарлады; Польша премьері Дональд Туск алдын ала күнді атады — 4 қараша [2][13]. Ұстанымдар жақындаған жоқ: Стёре елеулі келіспеушіліктер туралы айтты, ал Кремль бейбітшілік тек Ресейдің «заңды мүдделерін» ескергенде ғана мүмкін екенін мәлімдеді [2][14].
Сонымен қатар Херсон облысының сол жағалауындағы Алешки маңында гуманитарлық операция жүріп жатыр; ресейлік тараптың деректері бойынша, онда тыныштық режимі 1 қарашаның кешіне дейін ұзартылды [15]. Ал Вашингтонда, New York Times газетінің хабарлауынша, Трамп әкімшілігі Ресейдің тікелей инвестициялар қорына салынған санкцияларды алып тастауды қарастырып жатыр [16] — бұл ресейлік дизель отынын АҚШ-қа жеткізу мәмілесі бұрыннан жұмыс істеп тұрған экономикалық бағыттағы тағы бір қадам.
Израиль: коалициясыз ең ірі партия
27 қазандағы сайлау 2023 жылғы 7 қазандағы ХАМАС шабуылынан кейінгі Израильдегі алғашқы және көп жылдан бері мерзімінде өткізілген алғашқы сайлау болды [3][17]. Үш телеарнаның экзитполдары бойынша Биньямин Нетаньяхудың «Ликуды» Бас штабтың бұрынғы бастығы Гади Эйзенкоттың «Яшарынан» озып, ең ірі партия болды, бірақ билеуші блок та, оппозициялық блок та 61 орын жинай алмайды; әртүрлі нұсқа бойынша, әрқайсысында 49-дан 53-ке дейін орын бар, ал екі арнаның жаңартылған экзитполдарында — дәл 51 орыннан [3][18][23][26]. Орталық сайлау комитетінің деректері бойынша, сайлауға қатысу 77,7% болды — 1999 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш [23]. 17–19 мандаты бар араб партиялары шешуші күшке айналады, дегенмен екі блокта да олармен жұмыс істемеуге уәде бергендер бар [19]. Нетаньяху үшін бұл — бұрынғы кнессетте 68 орын болған көпшілігінен айырылу [3].
Израильде үкіметті кім құратынына өңірдегі соғыстың барысы да байланысты: Иран, Ормуз бұғазы және мұнай бағасы, демек CPC Blend бағасы да — мұның бәрін біздің шығарылым жеке сюжеттер ретінде жүргізіп келеді.
Бразилия: жеңілген адам кетіп қалды
Лула да Силваға президент сайлауында жеңілген Флавиу Болсонару соттың шетелге шығуға тыйым салғанына қарамастан отбасымен бірге АҚШ-қа ұшып кетті, деп хабарлады CNN Brasil телеарнасы, ал Associated Press деректері бойынша, Мемлекеттік департамент оған кіруге рұқсат беріп, виза береді [20][21]. Бір күн бұрын ғана Болсонару сот оның төлқұжатын алып қойғанын және ол Лулаға қарсы оппозицияны басқаратынын айтқан [22]. Енді Бразилия депутаттарының бір бөлігі оны сенатор мандатынан айыруды талап етуде [21].
Алда не бар
«Ресей — Африка» саммиті Мәскеуде 28–29 қазанда өтеді. Украина бойынша Әбу-Дабидегі келіссөздер қарашаның басында күтіледі. Израильде ресми санақтан кейін президент Ицхак Герцог үкімет құруды кімге тапсыру туралы кеңестерді бастайды.
