Алматы, 5 қараша. Ұлттық банк 2026–2029 жылдарға Ұлттық қордан алымдарды — жылына 4,3-тен 3,6 трлн теңгеге дейін — атап, оларды қордың тұрақтандыру бөлігі жабатынын мәлімдеді.
Бұл туралы Ұлттық банктің ақша операциялары департаментінің директоры Батур Вахидов Narxoz Business School алаңында өткен Ұлттық банктің пікірталас клубының отырысында айтты.
Кесте мынадай: 2026 жылы 4,3 трлн теңге, 2027 жылы 3,93 трлн, 2028 және 2029 жылдары 3,6 трлннан. «Номиналды көріністе бәрібір бұрынғы жылдардан аз», — деді Вахидов. Қордың тұрақтандыру бөлігі, атап айтқанда, мемлекеттік жобаларды, соның ішінде Президент қазан айының соңында Жолдауда жариялаған инфрақұрылым құрылысын қаржыландыруға қажет.
Қазіргі барлық алымдар тұрақтандыру портфеліннен жүреді, оның көлемі қазір 7–7,5 млрд доллар, деп айтты Вахидов «Власть» басылымына. Жинақтаушы портфельден алым болады деп ол күтпейді: мұнай бағасы күрт түсіп, түсімдер азайса, олар мүмкін. Қор активтері — шамамен 67 млрд доллар, күтілетін ұзақ мерзімді табыстылық шамамен 6,5% болғанда бұл жылына шамамен 4,2 млрд долларды құрайды, ал мұнай секторы тағы 4–5 млрд әкеледі. Жыл сайынғы шамамен 4 трлн теңге алымды Вахидов шамамен 8 млрд доллар деп бағалады; редакцияның есебі бойынша, доллар бағамы 450 теңге шамасында болса, бұл 8,9 млрд долларға жақын. Табыс пен мұнай түсімдерінің қосындысы — 8,2–9,2 млрд доллар, яғни алымдармен салыстырмалы. «Біз Ұлттық қордың жеп қойылуын күтпейміз», — деді Вахидов және қорды мемлекеттік сектор жекешелендіруі, «халықтық IPO» (мемлекеттік компаниялардың акцияларын азаматтарға сату) және мұнай өндірудің өсуі толықтыруы мүмкін екенін қосты.
Қорды бюджеттен тыс шығындар көзіне айналдыру қаупін, Вахидовтың сөзінше, кепілдендірілген және нысаналы трансферттерді шектейтін бюджет ережелері, сондай-ақ қордан облигациялық қарыздар арқылы қаржыландырылатын жобаларды іріктеу және бағалау ережелері жабады. Ұлттық банк төрағасы Темір Сүлейменов қор қатаң жинақтаушы бола алмайтынын қосты: мұнай секторы бюджет кірісінің елеулі бөлігін береді, ал оны түгелдей қорға бағыттаса, қалған экономикаға салықты көтеруге тура келер еді. Сондықтан 2000-жылдардың соңынан бері мұнай рентасының бір бөлігін бюджетке қайтаратын кепілдендірілген трансферт жұмыс істейді. Сүлейменов трансферттерді экономика көлемімен салыстырды. Пандемия кезінде олар 4,6–4,7 трлн теңге болған, алдағы үш жылға шамамен 4,5 трлн жоспарланған, ал ЖІӨ биыл 180–190 трлн болады және келесі жылы 200 трлннан асады. Оның бағасы бойынша инфляцияға әсері болады, бірақ күшті емес; жобалардың және шығындардың сапасы маңыздырақ.
Сол отырыста қор қаражатымен инвестициялық әріптестік бағдарламасын талқылады. Сүлейменов пен Вахидов Ulysmedia сұрағына жауап ретінде айтқандай, бағыттарды, іріктеу өлшемдері мен шектеулерді мемлекет айқындайды, ал әр жоба бойынша шешімді халықаралық басқарушы компаниялар қабылдайды. Сауда орталықтарына, мұнай мұнараларына және қарапайым жолдарға салуға болмайды: қосылған құн мен әртараптандыру беретін жаңа экономика салалары қажет. Қаражат түрлі жобаларға бөлінеді, ал пайдаға ешкім кепілдік бере алмайды.
Мәні неде: Ұлттық банк жылына шамамен 8 млрд долларлық алымдарды инвестициялық табыспен және мұнай түсімдерімен салыстырады да, қор «жеп қойылмайды» деген қорытынды жасайды. Бұл есептің тірегі — мұнай бағасы: баға күрт құласа, жинақтаушы бөлікке де қол тиеді.
Бұл кімге тиімді: Қордан қаржыландырылатын бағдарламаларға, ең алдымен «Халық құрылысына», және құрылыс салаларына. Ұлттық банктің нұсқасы бойынша, болашақ ұрпақ та ұтады, өйткені жинақтаушы портфель қорғалған. Инвестициялар шығынды болған жерде ұтылыс мүмкін: Ұлттық банк мұны жоққа шығармайды.
Негізгі мәлімет: Ұлттық қор екі портфельге бөлінеді. Тұрақтандыру портфелі шығындарды қаржыландыруға және мұнай ауытқуларын жұмсартуға арналған, жинақтаушы портфель — болашақ ұрпаққа арналған қорлар. Кепілдендірілген трансферт — қордың бюджетке алдын ала белгіленген ереже бойынша беретін жыл сайынғы сомасы; нысаналы трансферттер нақты жобаларға беріледі. Портфель — бірге басқарылатын активтер жиынтығы.
Бұған дейін біз Ұлттық банктің инфляция мен базалық мөлшерлемені есептеу моделі және ДЖЖК-ны кейінге қалдыру туралы шешім туралы да жазған едік.
