Астана, 29 қазан. Әділет министрлігі жаңа «Әділет органдары туралы» заң жобасына берген консультативтік құжатта жеке сот орындаушыларына бақылаудың жеткіліксіз екенін мойындады: 2025 жылы министрлікке және оның аумақтық органдарына түскен 215 827 өтініштің 42,5%-ы атқарушылық іс жүргізуге қатысты шағымдар болды, деп хабарлады ҚазТАГ агенттігі.
Бұл өтініштердің 35 273-і министрліктің өзінде қаралған. Атқарушылық іс жүргізу бойынша шағымдардың 60,6%-ы ақша өндіріп алуға, 29,4%-ы әлеуметтік маңызы бар істерге қатысты. «Оларды қарау кезінде анықталған шараларды уақтылы қолданбау, ЖСО қызметін жеткіліксіз бақылау, шағымдарды формалды қарау және іс мән-жайын толыққанды талдамау фактілері бақылау және ден қою тетіктерін одан әрі жетілдіру қажеттігін көрсетеді», — деп айтылған құжатта.
Министрлік тағы бір жайтқа назар аударды: өтініштердің 35%-ы әділет органдарының құзыретіне кірмегендіктен басқа мемлекеттік органдарға жіберілген. «Іс жүзінде әрбір үшінші өтініш әділет органдарының құзыретіне кірмейтін мәселелер бойынша түседі», — делінген құжатта. Тағы 25,6% өтініш тіркеу қызметіне және заң қызметтеріне, соның ішінде нотариустардың жұмысына қатысты.
Заң жобасының өзін министрлік қазан айында талқылауға шығарды. Ведомство әділет органдарының құзыреті көптеген салалық заңға — құқықтық актілер, атқарушылық іс жүргізу, нотариат, адвокатура, сот сараптамасы, зияткерлік меншік туралы заңдарға шашырап кеткенін айтып, жұмыс бағыттарының ортақ тізбесі бар бірыңғай заң ұсынады. Онда цифрлық трансформацияны жеке бағыт ретінде бекітіп, әр процесті автоматтандырудан бұрын міндетті түрде талдап, жеңілдетуді, ал ескірген және қайталанатын нормаларды алып тастауды көздейді. Жеке сот орындаушыларын бақылаудың қандай нақты шаралары заңға енетіні жарияланған мәліметтерден белгісіз.
Мәні неде: Министрлік жеке сот орындаушыларына шағымдар формалды әрі кешігіп қаралатынын өзі мойындап, оларға бақылауды күшейтіп, әділет органдарының жұмысын азаматтарға түсініктірек ететін жаңа заң әзірлеп жатыр.
Бұл кімге тиімді: Борышкерлер мен өндіріп алушыларға — бақылау күшейсе, сот орындаушыларына шағымдар мәні бойынша қаралады. Жеке сот орындаушылары үшін қатаң қадағалау тексерулерді көбейтеді. Жарияланымдарға қарағанда, құжат әзірге нақты шараларды атамайды.
Негізгі мәлімет: Жеке сот орындаушылары Қазақстанда 2010 жылғы «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» заң бойынша пайда болып, уақыт өте келе өндіріп алудың негізгі бөлігін — несие қарыздарын, алимент, айыппұлдарды өз мойнына алды. Олар лицензиямен жұмыс істеп, сыйақыны өндіріп алынған сомадан алады; оларды Әділет министрлігі мен Жеке сот орындаушыларының республикалық палатасы қадағалайды. Қолданыстағы «Әділет органдары туралы» заң 2002 жылы қабылданған.
