Астана, 11 қараша. Жоғары аудиторлық палата ғылым саласында 51 млрд теңгеге қаржылық бұзушылықтарды, тағы 47 млрд теңгеге қаражатты тиімсіз жоспарлау мен пайдалану фактілерін анықтады, мемлекеттік аудит қорытындылары бойынша деп хабарлады палата: оның нәтижелерін палата төрағасы Әлихан Смайылов Құрылтай отырысында таныстырды.
Ғылымды қаржыландыру 2022–2025 жылдары 122-ден 262 млрд теңгеге дейін өсті, алайда ғылымның экономикадағы үлесі ЖІӨ-нің 0,16%-ында қалды, ал мақсатты бағдар — 1%. Мемлекеттің қаржыландырудағы үлесі 55%-дан 82%-ға дейін артты, деп айтты Смайылов отырыста. Ғылымды дамытуға арналған төрт бағдарламалық құжат 2021–2025 жылдары қолданылды, олардың үшеуі мерзімінен бұрын тоқтатылды, деп атап өтті аудиторлар.
Бекітілген 393 ғылыми тапсырманың (2023–2025 жылдарға) 149-ы 67 млрд теңгеге орындалмады, деп хабарлады Смайылов. Конкурстар 2025 жылы 208 күнге дейін кешігіп жарияланды, ал сараптамалық материалдарды ұлттық ғылыми кеңестерге беру 93 күнге дейін кешіктірілді. Аудиторлар мүдделер қақтығысының тәуекелдеріне де назар аударды: ғылыми кеңестердің 225 мүшесінің 84-і 52 млрд теңгелік 127 жоба бойынша зерттеу топтарына кірген, тағы 27 кеңес мүшесі жобалардың ғылыми жетекшілері болған.
Смайыловтың айтуынша, аяқталған жұмыстардың қайтарымы шектеулі: аяқталған 141 жобаның соңғы үш жылда тұрақты сатылымды 38-і, яғни 27%-ы қамтамасыз етті, ал қалған 103 жоба 22 млрд теңгеге өнім шығару мен сатылым көлемі бойынша күтілген нәтижеге жетпеді. Ғылым қоры әзірлемелерді коммерцияландыруды 44% деп бағалайды, бірақ есепті жылға салыстырмалы есепте ол 16% болды. Тағы 62 млрд теңге бағдарламалық-мақсатты қаржыландырудың 79 жобасына шығыстарды егжей-тегжейлеусіз бағытталды.
Материалдар 36 жағдай бойынша әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін уәкілетті органдарға, тағы үш факті бойынша құқық қорғау органдарына берілді, деп хабарлады палата. Палата ғылымды басқаруды цифрландыруды және жобаның жолын — қаражат бөлінген сәттен нәтиже мен енгізуге дейін — көрсететін тұтас есепке алуды енгізуді ұсынады. Құрылтай депутаты Дархан Ахмедиев комитет ұсынымдардың орындалуын парламенттік бақылауға алатынын мәлімдеп, аудит деректерін келтірді: тәжірибелік-конструкторлық әзірлемелерге жұмсалатын шығыстар үлесі 2022 жылғы 12,8%-дан 2025 жылы 4,7%-ға дейін азайды.
Мәні неде: Үш жыл ішінде ғылымға жұмсалатын шығыстар екі еседен астам өсті, ал тексеру шығындар мен нәтиже арасындағы алшақтықты көрсетті: аяқталған жобалардың төрттен бір бөлігінен сәл астамында тұрақты сатылым бар, ал бірқатар жоба қаражатты шығыстарды егжей-тегжейлі бөлмей алды.
Қазір не белгілі: Аудит қорытындысы бойынша бұзушылықтар мен тиімсіз шығындардың сомалары, берілген материалдар саны және ұсынымдардың бағыттары аталған. Смайылов 13 млрд теңгені қайтару керектігін, ал аудит барысында 19 млн теңгеден астамы қайтарылғанын хабарлады. Хабарламаларда берілген материалдар қатысты ұйымдар мен лауазымды тұлғалар және ұсынымдарды орындау мерзімдері аталмаған.
Негізгі мәлімет: Жоғары аудиторлық палата бюджет қаражаты мен активтерінің пайдаланылуына мемлекеттік аудит жүргізеді; Құрылтай — Қазақстан парламенті. ҒЗТКЖ — ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар: Ахмедиевтің сөзінше, тәжірибелік-конструкторлық кезең ғылыми идеяның жұмыс істейтін технологияға айнала алатынын көрсетеді. Коммерцияландыру деп сатылымға жеткен әзірлемелер үлесін атайды; аудиторлардың бағалауынша, 44% пен 16% арасындағы айырмашылық есептеу тәсіліне байланысты.
