Скрининг тоғыз айда диабеттің 32 342 жағдайын анықтады, деп хабарлады министрлік

Иллюстрациялық сурет: тест-жолағы бар глюкометр
Иллюстрациялық фото. Дереккөз: Anelya Topoleva / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Астана, 14 қараша. Тегін скрининг 2026 жылдың тоғыз айында Қазақстанда қант диабетінің 32 342 жағдайын анықтады, ал елде осы диагнозбен барлығы 575 мыңнан астам адам тіркелген.

  • Қазақстандағы диабет

    • 575 мыңнан астам
      2026 жылғы 1 қазандағы науқас саны
    • 30 987
      оның ішінде бірінші типті диабетпен ауыратындар
    • 1,6 млн-нан астам
      тоғыз айда скринингтен өткендер
    • 32 342
      анықталған жағдай
    • 60 млрд теңгеден астам
      2026 жылы дәрі-дәрмекке бөлінген қаражат

    ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметі бойынша

Мұндай деректерді Денсаулық сақтау министрлігі 14 қарашада аталып өтетін Дүниежүзілік диабетке қарсы күрес күніне орай келтірді.

Жыл басынан бері тексеруден 1,6 млн-нан астам адам өтті, анықталған науқастардың 95%-ға жуығы тұрақты бақылауға алынды. Биыл скрининг кеңейтілді: одан 40 пен 76 жас аралығындағы тұрғындар екі жылда бір рет өтеді, ал бағдарламаға гликирленген гемоглобинді, триглицеридтерді және тығыздығы төмен липопротеидтерді анықтау кіреді. Министрліктің мәліметінше, бұл талдаулар ауруды ерте кезеңде тауып, емді уақытында бастауға көмектеседі.

Тіркелген 575 мың науқастың 30 987-сі бірінші типті диабетпен өмір сүреді; деректер 1 қазандағы жағдай бойынша берілген. Бір жыл бұрын министрлік дәл осы күнге орай хабарлағандай, диспансерлік есепте 558 мыңнан астам адам тұрған, олардың 95%-ы екінші типті диабетпен ауырған. Сөйтіп, бір жылда науқастар саны шамамен 17 мыңға көбейді.

Шығын да өсті. Мемлекет 2026 жылы диабетпен ауыратындарды дәрімен қамтамасыз етуге 60 млрд теңгеден астам қаражат бөлді — бұл дәрімен қамтамасыз етуге бөлінетін бүкіл қаржының төрттен біріне жуық. Бір жыл бұрын министрлік шамамен 46 млрд теңгені, яғни 22%-ды атаған еді. «Қант диабеті дәрілік терапияға ең көп шығын талап ететін аурулардың қатарына кіреді», — деп атап өтті министрлікте.

Осы қаражат есебінен науқастар инсулин, таблетка және инъекция түріндегі қант төмендететін препараттар, глюкометрлер, тест-жолақтар, инсулин помпалары мен оларға арналған шығын материалдарын алады. Жасы 21-ге толмаған науқастар мен жүкті әйелдерге инсулин помпалары мен шығын материалдарын беру кеңейтілді. Ведомствоның хабарлауынша, препараттар медициналық ұйымдарға қаңтардан бері бекітілген кесте бойынша жеткізіліп келеді.

Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институтының базасында Эндокринология және диабет жөніндегі республикалық құзыреттер орталығы құрылды. Оның өңірлік бөлімшелері алты облыста — Алматы, Қарағанды, Қызылорда, Солтүстік Қазақстан, Түркістан және Ақтөбе облыстарында жұмыс істейді. Мұндай орталықтарды 2027 жылдың соңына дейін барлық өңірде ашу жоспарланған. Емханалар жанында «Диабет мектептерінің» желісі кеңейтілуде, онда науқастарды қандағы қант деңгейін өз бетінше бақылауға және асқынулардың алдын алуға үйретеді.

Мәні неде: Қазақстанда диабетпен ауыратындар саны өсіп келеді: бір жылда олар шамамен 17 мыңға көбейді, ал оларды дәрімен қамтамасыз етуге осы мақсатқа бөлінетін бүкіл қаржының төрттен біріне жуығы жұмсалады. Басты назар ауруды ерте анықтауға аударылған, сондықтан скрининг жас шегі бойынша да, талдаулар жиынтығы бойынша да кеңейтілді.

Не істеу керек: Жасы 40 пен 76 аралығындағы тұрғындар екі жылда бір рет өз емханасында скринингтен тегін өте алады. Денсаулық сақтау министрлігінің хабарлауынша, 2026 жылдан бастап ол тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне кіреді. Бұл үшін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесіндегі мәртебенің маңызы жоқ. Екінші типті диабеттің алдын алу үшін министрлік дене салмағын қадағалауға, рациондағы қантты, ұн тағамдарын және тәтті сусындарды азайтуға, күніне кемінде 30 минут қимылдауға кеңес береді.

Негізгі мәлімет: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) анықтамасы бойынша, диабет — ұйқы безі инсулинді жеткілікті мөлшерде өндірмейтін немесе ағза оны тиімді пайдалана алмайтын созылмалы ауру. Инсулин — қандағы глюкоза деңгейін реттейтін гормон. ДДҰ мәліметінше, әлемде диабетпен ауыратындар саны 1990 жылғы 200 млн-нан 2022 жылы 830 млн-ға дейін өсті. Бір жыл бұрын министрлік диабетті емдеуді қаржыландыру 2026 жылдың қаңтарынан бастап МӘМС жүйесіне көшетінін хабарлаған еді.

Бұған дейін біз жүрек-қан тамырлары ауруларының скринингін 18 жастан бастау ұсынылғаны туралы да жазған едік.