Құрылтай 16 жасқа толмаған балаларды әлеуметтік желіде тіркеуге тыйым салуды қарайды

Құрылтай Спикері Айбек Дәдебайдың төрағалығымен өткен Бюро отырысы, 2026 жылғы 13 қараша
Фото: Қазақстан Республикасының Құрылтайы / Ж.Жұмабеков

Астана, 14 қараша. Құрылтай алдағы отырысында қарайтын онлайн-платформалар туралы түзетулер 16 жасқа толмаған пайдаланушыларды әлеуметтік желілерде тіркеуге тыйым салуды көздейді.

Тыйым жедел хабарлар сервистеріне қолданылмайды, деп жазылған ел парламенті — Құрылтайдың сайтындағы хабарламада.

Отырыстың күн тәртібінің жобасын 13 қарашада Құрылтай Спикері Айбек Дәдебайдың төрағалығымен өткен Бюро бекітті. Күн тәртібіне онлайн-платформалар және масс-медиа мәселелері бойынша заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасы және Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске ілеспе түзетулердің жобасы енгізілді. Хабарламада айтылғандай, құжат Президенттің тапсырмасымен әзірленген. Ол онлайн-платформалардың деструктивті контентті таратқаны үшін жауапкершілігін заңда бекітуге және балаларға қауіпсіз цифрлық орта жасауға тиіс.

Жасқа қатысты тыйымнан бөлек, түзетулер онлайн-платформалардың өкілдіктерін міндетті түрде есептік тіркеуге қоюды және білім беру курстарының авторларына жекелеген талаптарды енгізеді. Қалған нормалар хабарламада аталмаған: олар туралы «басқа да шаралар» деп қана айтылған. Құрылтайдың сол күн тәртібі жөнінде Telegram желісінде жариялаған қысқа хабарламасында жасқа қатысты тыйым болған жоқ, ол тек сайттағы толық мәтінде аталған.

Пайдаланушылардың жасы қалай тексерілетінін, жасөспірімдердің бұрын ашылған аккаунттарының не болатынын және талапты бұзғаны үшін қандай жаза қолданылатынын Құрылтай хабарлаған жоқ. Отырыстың күні де хабарламада көрсетілмеген.

Тыйымды үкімет ұсынған, ал Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев оны 28 тамызда Құрылтайдың бірінші сессиясының ашылуында сөйлеген сөзінде қолдады. Ол бастаманы қолдайтынын және бұл мәселе басымдық ретінде қаралуға тиіс екенін айтты. Президент заң қабылданғанға дейін оның жұмыс істеу тетігін мұқият пысықтау қажет екенін ескертті.

Дәл осындай жас шегі 2025 жылғы 10 желтоқсаннан бері Австралияда қолданылады. Онда Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, X және YouTube платформаларына 50 млн Австралия долларына дейін айыппұл салынуы мүмкін. Платформа 16 жасқа толмаған балалардың аккаунттарын жабу үшін ақылға қонымды шара қолданбаса, айыппұл тағайындалады, деп хабарлаған еді Associated Press агенттігі. Алғашқы жарты жылда реттеуші орган платформалардан балалардың қанша аккаунты жабылғанын ай сайын сұратады.

Сол отырыста депутаттар 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын екінші оқылымда қарайды. Күн тәртібінде ратификациялау туралы екі заң жобасы да бар: Сингапурмен қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы келісім және Түркі мемлекеттері ұйымына (ТМҰ) мүше елдердің цифрлық экономика саласындағы әріптестігі туралы келісім. Депутаттар Конституциялық Соттың конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жолдауын да тыңдайды.

Мәні неде: Қазақстан әлеуметтік желілер үшін 16 жастық шек белгілеуге, ал мессенджерлерді балаларға қалдыруға дайындалып жатыр. Әзірге тек қағиданың өзі белгілі. Тыйымның қаншалықты қатаң болатыны жасты тексеру тәсілі мен жазаға байланысты, ал оларды Құрылтай әлі атаған жоқ.

Бұл кімге тиімді: Құрылтайдың хабарлауынша, заң жобасы балаларға қауіпсіз цифрлық орта жасау үшін жазылған. Онлайн-платформаларға ол жаңа міндеттер жүктейді: өкілдіктерін есептік тіркеуге қою және деструктивті контент үшін жауапкершілік. Білім беру курстарының авторларына да жаңа талаптар қойылады.

Негізгі мәлімет: Құрылтай Бюросы отырыстардың күн тәртібін бекітеді және заң жобаларын жұмысқа қабылдайды, содан кейін оларды бейінді комитеттер зерделейді. Құрылтай 2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасын 14 қазанда бірінші оқылымда мақұлдады; екінші оқылымға қарай депутаттар ең төменгі жалақыны көтеру және учаскелік дәрігерлердің жалақысын 40%-ға дейін көбейту туралы түзетулерді қолдады.

Бұған дейін біз Құрылтайдың онлайн-платформалар туралы түзетулер мен үш жылдық бюджетті қарайтыны туралы да жазған едік.