Астана, 16 қазан. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда отбасылардың әлеуметтік әл-ауқатын бағалаудың жаңа әдістемесі қолданыла бастайды: үй шаруашылықтары бес санатқа бөлінеді, ал ең қамтамасыз етілген екі санатқа республикалық бюджеттен төленетін жәрдемақылардың бір бөлігіне шектеу қойылады; бұл туралы Орталық коммуникациялар қызметіндегі брифингте Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев хабарлады (Tengrinews, The Tenge).
Министрдің айтуынша, әдістеме 2026 жылғы 4 қазанда бекітілген; 2023 жылдан бері қолданылған бұрынғысы 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшін жояды (Tengrinews). Жаңасы екі құрамдас бөліктен тұрады: материалдық әл-ауқат және отбасының әлеуметтік тұрақтылығы. Біріншісіне алты бағыт бойынша 59 көрсеткіш кіреді; бағалау кезінде отбасы мүшелерінің табысы мен жұмыспен қамтылуы, мүлік, көлік, бизнес, жер және ауыл шаруашылығы активтері, несиелік міндеттемелер ескеріледі. Екіншісі әлеуметтік жүктемені көрсетеді: балалардың, егде жастағы адамдар мен мүгедектігі бар адамдардың болуы (The Tenge, Tengrinews).
Жәрдемақы алушының өзі емес, үй шаруашылығы тұтастай бағаланады: есепке бір мекенжай бойынша тіркелген отбасы мүшелері, сондай-ақ бірге тұратын туыстар мен өзге де адамдар кіреді; жалғызбасты ата-аналар мен бөлек тұру жағдайлары жеке ескерілген (Tengrinews, The Tenge). Есептеу мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректері бойынша «Отбасының цифрлық картасы» арқылы автоматты түрде жүргізіледі, азаматтарға анықтама жинаудың қажеті жоқ (Tengrinews).
Санат бесеу: A — әл-ауқаттың жоғары деңгейі, B — ауқатты деңгей, C — қанағаттанарлық деңгей, D — экономикалық тұрғыдан осал деңгей, E — экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал деңгей. Министрліктің деректері бойынша А санатына шамамен 329 мың үй шаруашылығы (5%), В санатына — шамамен 1 млн (16%), С санатына — 3,2 млн (52%), D санатына — шамамен 1,4 млн (22%), Е санатына — шамамен 120 мың (2%) кіреді (The Tenge).
А санаты үшін материалдық қамтамасыз етілудің кемінде екі белгісі бір мезгілде болуы керек: олардың қатарында отбасының бір мүшесіне айына ₸356 мыңнан бастап табыс, бір адамға 120 шаршы метрден астам алаңы бар бірнеше тұрғын үй объектісі, ірі кәсіпорын немесе екі және одан көп орта не үш және одан көп шағын кәсіпорын, люкс класындағы автокөлік, 300 гектардан астам ауыл шаруашылығы жері немесе 500 бастан астам ірі қара мал бар (The Tenge). Бұл сома ең төмен күнкөріс деңгейінің жеті еселенген мөлшеріне тең, министрлік келтірген мысалда да солай көрсетілген (Informburo); 2026 жылы ең төмен күнкөріс деңгейі ₸50 851 құрайды (Digital Business). В санаты үшін бір адамға айына ₸305 мыңнан ₸356 мыңға дейінгі табыс бағдар ретінде аталды (The Tenge).
Шектеулер А және В санатындағы отбасыларға, яғни үй шаруашылықтарының шамамен 21%-ына, республикалық бюджеттен төленетін жәрдемақылардың бір бөлігін тағайындау кезінде қолданылады; С, D және Е санатындағы отбасылар тағайындау шарттары сақталса, төлемдерді алу құқығын сақтайды (The Tenge, Kazinform). Әлеуметтік көмектің 36 түрінің 22 төлемі, яғни республикалық бюджеттен төленетіндері бұрынғы тәртіппен сақталады, соның ішінде Ұлы Отан соғысына қатысушылар мен мүгедектерге, ядролық сынақтардан және саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккендерге, мүгедектігі бар адамдарға және қиын өмірлік жағдайға тап болғандарға төленетін төлемдер бар (Tengrinews). Informburo хабарлағандай, әсер ететін төлемдер тізіміне, атап айтқанда, бала туғанда берілетін жәрдемақы, бала бір жарым жасқа дейін күтуге берілетін жәрдемақы және көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы кірді (Informburo).
Санат мәңгілікке бекітілмейді: отбасы құрамы мен әл-ауқат деңгейі жаңартылып отыратын деректер бойынша ай сайын қайта есептеледі (The Tenge, Kazinform). Мемлекеттік базалардағы мәліметтер ескірген немесе қате болса, оларды eGov порталының жеке кабинетінде немесе eGov Mobile қосымшасында тексеруге, ал түзетуді түзету қызметі арқылы немесе Әлеуметтік қорғау комитетінің департаменті арқылы жасауға болады; түзету өткен айлардағы төлемдерге қалай әсер ететінін министрлік нақтыламады (Tengrinews). Санатты өз бетінше тексеру үшін eGov порталында және eGov Mobile қосымшасында жеке деректерді көрсетуді талап етпейтін калькулятор пайда болады: вице-министрдің айтуынша, ол техникалық тексеруден өтіп, орналастыруға дайын (Tengrinews).
Премьер-министр Олжас Бектеновтің айтуынша, мұқтаждық қағидатына көшу 2027 жылы ₸700 млрд, ал үш жылда ₸2,5 трлн-ға жуық үнемдеуге мүмкіндік береді (BES.media).
Негізгі мәлімет: «Отбасының цифрлық картасы» 2023 жылғы 1 қаңтардан жұмыс істейді: онда 6,2 млн отбасыға біріктірілген 20,6 млн азамат туралы мәлімет бар, ал әдістемені БҰҰ Даму бағдарламасымен бірлесіп әзірлеген (Finratings). El.kz 9 қазанда жариялаған министрлік түсіндірмесі бойынша бағалау баллға негізделген: А санатына 1800 баллдан бастап нәтиже, В санатына — 730-дан 1799-ға дейін, С санатына минус 30-дан 729-ға дейін сәйкес келеді; бұл шкаланың 4 қазанда бекітілген әдістемемен қалай байланысатыны жарияланымдарда түсіндірілмеген (El.kz). Брифингте аталған санат үлестерінің қосындысы 97% береді, ал үй шаруашылықтарының саны шамамен 6,05 млн, жүйеде 6,2 млн отбасы бар; алшақтықтың себебі брифинг мазмұндамаларында аталмаған. Екі күн бұрын Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин А санаты туралы «70 мыңнан сәл көп» деп айтып, санаттарға талдау жалғасып жатқанын қосты (BES.media); әсер ететін төлем түрлерінің санын жарияланымдар әртүрлі атайды: 10 (BES.media), 39-дың 14-і (Digital Business), ал министр 36-ның 22-сі сақталатынын айтты.
Пайдаланылған дереккөздер тізімі
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылды.
