РФ президенті Владимир Путиннің Федералдық жиналысқа жолдауынан кейін соңғы жеті жыл бойы Ресей үкіметін басқарған Дмитрий Медведев өз кабинетінің отставкаға кететінін хабарлады, ал 15 қаңтар кешінде Владимир Путин премьер лауазымына Федералдық салық қызметінің басшысы Михаил Мишустиннің кандидатурасын ұсынды.
VRK News агенттігі өз оқырмандарымен Қазақстанның көрші Ресейіндегі саяси конфигурацияның өзгеруіне қатысты сарапшылардың өзекті пікірлерімен бөліседі.
Алдымен, Жаһандану мәселелері институтының директоры Михаил Делягин үкіметтің толық құрамымен отставкаға кетуіне ирониямен жауап бергенін айтайық.
«Медведев мәжілісте ұйықтамаса, мінеки осындай жағдай болады», — деп қазір бұрынғы премьерді қағытты белгілі ресейлік экономист.
Сарапшы сондай-ақ Ресейдің жаңа үкіметінен не күтуге болатыны туралы болжам жасады.
«...Өзгерістер көбіне косметикалық болады. Мен, әрине, экономиканы кешенді жаңғыртумен айналысады, ол туралы бос сөз айтпайды деп үміттенемін. Бірақ біз сонша үміттендік, алдымен осы болсын. Әзірге валюта нарығы селт етпегендей, селт етудің қажеті жоқ. Сеніңіздер, ол жеткілікті түрде парасатты», — деп қорытындылады Михаил Делягин өзінің жазбасында.
Өз жолдауында Владимир Путин Ресейдегі екінші тұлғаны бекітуге мүлде жаңа тәсіл туралы мәлімдеді. Ол премьер-министрдің кандидатурасын Мемлекеттік думаға «жай келісуді емес, бекітуді» сеніп тапсыру керек деп санайды. Сонымен бірге парламент үкіметті құруға көбірек жауапкершілік алуы тиіс. Путиннің ойынша, бұл кабмин қызметінің нәтижелеріне жауапкершілікті арттыруы тиіс.
Мемлекет басшысы жолдауда назар аударған негізгі мәселелердің бірі — оның Ресей Конституциясына ұсынған түзетулері болды. Тағы бір маңызды нюанс бар: Путин ұсынылған барлық Конституцияға түзетулерді жалпыхалықтық дауысқа шығаруды ұсынды. Яғни түпкілікті шешімді Ресей халқы қабылдайды.
«Елдің азаматтарының ұсынылған Ресей Федерациясы конституциясына түзетулер топтамасының барлығы бойынша дауыс беруін өткізуді қажет деп санаймын. Түпкілікті шешімді тек оның нәтижелері бойынша ғана қабылдау керек. Адамдардың, біздің азаматтардың, егемендіктің иесі және биліктің басты көзі ретіндегі халықтың пікірі шешуші болуы тиіс. Түптеп келгенде бәрін адамдар шешеді», — деді Путин.
Сөйлеген сөзінде ол президенттікке кандидаттарға қойылатын талаптарды күшейтуді ұсынды: олар Ресейде кемінде 25 жыл тұруы және ешқашан басқа азаматтығы болмауы тиіс. Қазір Ресей президенті болып жасы 35-тен кем емес, РФ-та тұрақты түрде кемінде 10 жыл тұратын Ресей азаматы сайлана алады.
«Президентте үкіметтің міндеттері мен қызмет басымдықтарын айқындау құқығы, сондай-ақ міндеттерін тиісті түрде орындамаған немесе сенімнен айырылған жағдайда үкімет төрағасын, оның орынбасарларын және федералдық министрлерді қызметінен босату құқығы сөзсіз сақталуы тиіс», — деп атап өтті РФ басшысы.
Путин сондай-ақ Ресей күшті президенттік республика болып қала беруі тиіс деп санайды. Президенттік мерзімдер санын шектеуге қатысты ол бұл мәселені принципті деп санамайтынын, «бірақ онымен келісетінін» айтты.
Тағы бір сәт. Путин сондай-ақ Мемлекеттік кеңестің мәртебесі мен рөлін конституцияда бекіту қажеттігін мәлімдеді, оның жұмысына Ресейдің барлық өңірлерінің басшылары қатысады. Мұнда Қазақстанда жүзеге асырылған билік транзиті туралы шешімді импорттауға қатысты біршама бұлыңғыр ишара байқалады. Атап айтқанда, қазақстандық саясаттанушы Ұразғали Сельтеев осындай пікірде.
«Менің ойымша, бұл шын мәнінде Ресейдегі билік транзитінің басталуы. Іс жүзінде бүгін дайындық кезеңі басталды. Бұл біздегідей күтілген, мәселе баяғыда талқыланған, бірақ іске қосу мерзімі тұрғысынан күтпеген болды. Жалпылай айтқанда, Ресейдегі ішкі саяси процестің белгілері бойынша қазір негізге қазақстандық билік транзиті сценарийі алынған және, көбіне, іске асырылады», — деп бөлісті сарапшы Тенгриньюс жариялаған сұхбатында.
Оның айтуынша, қазір Ресейде бар билік көлемі жалпы иерархияда негізгі мемлекеттік институттар — президент, Федерация Кеңесі мен Мемлекеттік дума, үкімет және Конституциялық сот арасында «жайылады». Жаңа ішкі тежемелік және тепе-теңдік жүйесі құрылады.
«Шешім қабылдайтын стратегиялық орган, көбіне, конституциялық мәртебе алатын Мемлекеттік кеңес болады. Мәртебесі мен билік жүйесіндегі рөлі бойынша біздің Қауіпсіздік кеңесімізге ұқсас болады.», — деп атап көрсетті Сельтеев.
Оның айтуынша, болашақта президенттің өкілеттіктері қысқарады, Мемлекеттік дума премьер-министр мен вице-премьерлерді тағайындау және бекіту құқығын алып, іс жүзінде үкіметті құрады, ал Федерация Кеңесі күштік органдардың жұмысына, оның ішінде өңірлік күн тәртібін айқындауға да ықпал етеді. Сарапшы келесі қадам Мемлекеттік думаны тарату және 2021 жылы өтуі тиіс мерзімінен бұрын сайлау болады деп санайды.
«Бізде жыл басынан бері, оның ішінде сараптамалық қауымдастықта, Қазақстанда мерзімінен бұрын парламент сайлауы өтуі тиіс деген әңгіме басталды. Сондай-ақ бізде бәрі үкіметтің отставкасын күтті. Бірақ енді осы процестерді болжағандар, көбіне, елді шатастырған деп айтуға болады. Бізде бәрі дәл уақытында болады, парламент сайлауы да мерзімінде өтеді», — деп ресейлік қауесеттерді жоққа шығарды Сельтеев.
Саясаттанушы Ресейде болып жатқан процестер Қазақстанға ешқандай әсер етпейді деп санайды.
«Іс жүзінде бізде болғандай жұмсақ билік беру жүзеге асырылуда. Билік транзитінен кейін бізді жиі сынады. Бірақ мен білетін Ресейдегі беделді саясаттанушылар дәл біздің саяси моделімізді жоғары бағалап, оны тұрақты деп сипаттады. Сондықтан мен ұқсас жағдайды көреміз деп ойлаймын. Онда, әрине, жүйе күрделірек, бірақ жалпы белгілері бойынша дәл солай болады...», — деп қосты ол.
