Ресейдің орнына Siemens концернінің «Сапсан» он үш жылдам пойызының тоғызын, шамасы, Қазақстан алады, деп хабарлайды VRKNews.kz.
Өнеркәсіптік концерн әлі 12 мамырда өзінің еншілес компаниясы Siemens Mobility арқылы Ресей нарығынан дерлік толық кететінін жариялаған болатын. Siemens-тің «еншілес компаниясы» Ресейде «Ласточка» электрлі пойыздарын, жүк электровоздарын шығарып, сондай-ақ «Сапсандарға» қызмет көрсетіп келді. Siemens Mobility елден кетуін Мәскеуге қарсы батыс санкцияларымен байланыстырды.
Қазақстан «Сапсан» жылдам пойыздарын алады
«Ресей темір жолдары» ААҚ-да немістердің жаңа құрамдарды жеткізу және бар құрамдарға қызмет көрсету келісімшартын бұзғаны расталды. Siemens Mobility-дің өзі үшін бұл маңызды қадам, өйткені компанияда Ресей нарығы перспективалы деп есептеген. РЖД қазір 16 «Сапсанды» (осы пойыздар туралы ақпаратпен мұнда егжей-тегжейлі танысуға болады) және 250-ден астам «Ласточканы» (1,4 мың вагон) пайдаланады, бұл құрамдар Ресейде қалып, пайдалануы жалғасады. Алайда бұл пойыздарға қызмет көрсету мен жөндеу мәселесі ауыр тұр.
WirtschaftsWoche экономикалық апталығы жазғандай, енді Ресейге арналған пойыздарды Қазақстанға немесе Украинаға қайта сату жоспарлануда. Siemens Velaro отбасына жататын және Ресеймен келісімшарт бойынша шығарылған үшінші буынның (ICE 3, ағылшынша Intercity-Express — қалааралық экспресс қысқартуы) 13 құрамының тек төртеуі жөнелтілді. Қалған құрамдарды Siemens-тің Ресей нарығынан кетуіне байланысты, бәрібір, қалған тоғыз құрамды сатып алып, сонымен қатар орасан жеңілдік алатын әлеуетті сатып алушы үшін аяқтап салу туралы шешім қабылданды.
Барлық 13 құрамға тапсырыс көлемі шамамен 1,1 миллиард еуро болды, оның 510 миллионнан сәл астамы — пойыздардың өзі, 583 миллионы — 30 жыл бойына қызмет көрсету мен жөндеу. Бұл пойыздар сағатына 320 км-ге дейін жылдамдық дамыта алады, бастапқыда жиі іскерлік сапарлар жасайтын немесе ұзақ қашықтыққа саяхаттайтын адамдарға бағдарланған. Осылайша, ICE — Еуропадағы алыс бағыттардың негізгі пойыз түрі, ол барынша жылдамдықты да, барынша жайлы жүріс-тұрысты да қамтамасыз етіп, әуе рейстеріне жақсы балама болды.
Мәселе мынада: Нұр-Сұлтанда да 12 мамырда ҚР Премьер-министрінің бірінші орынбасары Роман Скляр қатысқан Қазақстан-Германия бизнес-форумы өтті, онда директор Дияс Асанов тұлғасындағы «Siemens» ЖШС мен басқарма төрағасы Берік Бекенов тұлғасындағы «„QazIndustry“ Қазақстан индустрия және экспорт орталығы» АҚ арасында өзара түсіністік туралы меморандумға салтанатты түрде қол қойылды.
Тараптар ынтымақтастықтың перспективалы бағыттарын келісті. Қазақстан Республикасының индустриялық секторының өкілдеріне білім беру қолдауын және біліктілігін арттуруды қамтамасыз ету, сондай-ақ Siemens-тің өнеркәсіпті цифрлық трансформациялау жөніндегі оқу курстары мен үздік тәжірибелерін «„QazIndustry“ Қазақстан индустрия және экспорт орталығы» АҚ-ның қолданыстағы доктринасына біріктіру жоспарлануда. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының өнеркәсіптік секторы өкілдерінің кәсіби білімі мен дағдыларын дамытуға бағытталған бірлескен іс-шаралар мен жобаларды ұйымдастыру көзделіп отыр.
Әрине, меморандум, оның үстіне көбіне білім беру сипатындағы меморандум — бұл әлі келісімшарт емес. Үкімет қаншама меморандум жасайды. Мысалы, өткен жылы ресейлік Сбермен меморандум жасалды, ол қазір қайда? Дегенмен мұнда ресейліктердің өздері өздеріне форс-мажор жасап алды, соның салдарынан Сбер платформасымен жұмыс проблемалы болды.
Қазақстанның Siemens-тің тоғыз жылдам пойызын дәл сатып алуына келсек, оның ықтималдығы өте жоғары, әсіресе соңғы оқиғаларды ескерсек. Өйткені немістерде нұсқалар, шын мәнінде, көп емес, нақтырақ айтқанда, тек біреу. Біріншіден, дәл осы салынып жатқан пойыздар РФ-тағыдай темір жол табаны ені бар посткеңестік нарықтарға бағдарланған. Екіншіден, Украина тек экономикалық себептермен қала береді — соғыстың қанша созылатыны белгісіз, ал демпингтік бағамен немістер өз өнімін беруге қалайтыны екіталай. Рас, жаман тілдер Ресейге өз пойыздарын неміс концерні, керісінше, көтеріңкі бағамен, дерлік нарықтық бағадан екі есеге жуық жоғары бағамен «итеріп» жібергенін айтады.
«Тұлпар» зауытындағы шатасу
Артқа қарап, елдің өзінде вагон өндірісімен қазір не болып жатқанын түсінген жөн. Ал түсініксіз нәрсе көп болып жатыр.
Қазақстанда 2011 жылдан бері испандық Patentes Talgo компаниясының технологиясы бойынша жылдам жолаушылар вагондарын өндірумен «Тұлпар» вагон жасау зауыты ЖШС айналысады. Кәсіпорын сол кездегі Астанада жеделдетілген индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы аясында ҚР тұңғыш президентінің қолдауымен салынды. «Тұлпар» вагон жасау зауыты ЖШС-нің жалғыз иесі «Ремлокомотив» АҚ («„Қазақстан темір жолы“ ҰК» АҚ-ның еншілес кәсіпорны) болды, ол «„ҚТЖ“ ҰК» АҚ Директорлар кеңесінің 2016 жылғы 8 сәуірдегі шешімімен таратылды, ал оның «еншілес компаниялары» 2021 жылғы 9 маусымда Қазақстан Республикасының жүк вагондары паркінің ең ірі операторы — ҚТЖ-ның еншілес кәсіпорны «Қазтеміртранс» АҚ-ға берілді.
«Тұлпар» зауытының жобалық қуаты жылына 150 вагонды құрайды. 2012–2017 жылдар аралығында зауыт испан технологиясы бойынша 614 вагон шығарды. 2019 жылдың маусымынан бастап зауыт «Тверь вагон жасау зауыты» ААҚ технологиясы бойынша өнім шығарады. Үш жыл бұрын кәсіпорын 63 вагон шығарды, 2020 жылға 146 вагон жоспарланған болатын. Orda.kz жазғандай, «Тұлпар-Тальго» әрбір вагонына қызмет көрсету жылына 40 мың еуроға түскен. Кәсіпорын паркінде барлығы 600-ден астам вагон бар. Олардың сервисіне, осылайша, аз қаражат кеткен жоқ. Бірақ испандықтарға лайықты бағасын беру керек, олар алты жыл бойы қазақстандық тарап есебінен байыса да, кем дегенде зауытты салды.
Алайда 2019 жылдың күзінде ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінде күтпеген жерден «экономикалық себептермен» «Тальго» вагондарынан мүлде бас тартатынын мәлімдеді. Елдегі вагон паркінің жағдайын сол кездегі индустрия және инфрақұрылымдық даму вице-министрі Берік Қамалиев былайша түсіндірді:
«„Тальго“ зауытына келсек, біз испандық инвестормен келісімшартты бұздық. Испандар — „Тальго“ — бұдан былай болмайды. Қазір біз Тверь Трансмашхолдингімен жұмыс істеп жатырмыз, бүгін бізде осы зауытқа инвестор болып кіргісі келетін үш компания әлеуетті түрде бар. Біз оларға техникалық тапсырма, көмірден бас тарту үшін, пойыз электрлендірілген, кондиционерлері бар және т.б. болуы үшін модификация береміз».
Қамалиевтің сөзімен айтқанда, «инвесторлар» — бағасы тым «қымбат» болып шыққан швейцариялық Stadler компаниясы, «бағасы арзанырақ, бірақ параметрлері бойынша әзірге сұрақтар бар» белгілі бір «қытайлық инвестор» (China Railway Rolling Stock Corporation — VRKNews.kz ескертпесі) және — Тверь вагон жасау зауыты.
Өткізілген тендер қорытындысы бойынша «Жолаушылар тасымалы» АҚ Тверьдегі вагон жасау зауытынан ресейлік вагондарды сатып алуды көздейтіні белгілі болды — «Тұлпар» зауыты Ресеймен ынтымақтастыққа қайта бағытталып, ресейлік машина жасау алыбы Трансмашхолдингке (оның құрамына Тверь вагон жасау зауыты кіреді) жалға берілді. Көп ұзамай «БРК Лизинг» арқылы 63 вагон жинағы алынды. Жалпы 2019 жылдан 2020 жылдың соңына дейін Тверь зауыты ҚР-ға келісімшарт бойынша екі жүз жолаушылар вагонының жинағын жеткізді.
«Тұлпар» зауытында осы вагон жинақтарынан жиналған вагондар сағатына 160-тан 200 километрге дейінгі жылдамдықпен қозғалуға және кемінде 40 жыл пайдалануға есептелген. Олар кондиционерлермен, бейнекамераларымен, Wi-Fi-роутерлермен, орталықтандырылған өртке қарсы жүйенің датчиктерімен, су мен ауаны зарарсыздандырғыштармен жабдықталады. Жолаушылардың мобильді құрылғыларын зарядтау үшін жеке розеткалар мен USB-қосқыштар қарастырылған. Желдету жүйелері — аурухана үй-жайларын дезинфекциялауға арналған жабдықтарға ұқсас заманауи зарарсыздандыру қондырғыларымен.
Қазақстан «Жолаушылар тасымалы» АҚ-ның 2020–2029 жылдарға арналған жылжымалы құрамды жаңарту стратегиясы аясында ТВЗ вагон жинақтарын сатып алуда. Осы кезеңде 469 жаңа жолаушылар вагоны мен 26 электр станциясы вагонын сатып алу жоспарланған сияқты. Сондай-ақ ескі вагондарды жаңғырту көзделеді.
Алайда Тверьден одан әрі түсімдер әзірге болған жоқ. «Тұлпар» зауыты, көрінгендей, қазір тек өз вагондарына техникалық қызмет көрсетумен айналысады.
Бірақ қазір «Тұлпар» кәсіпорнын «прайстары қымбат» сол швейцариялықтарға сатқысы келеді. Швейцариялық Stadler Bussnang AG концерні жолаушылар теміржол көлігін өндіру жөніндегі әлемдік көшбасшы және тісті темір жолдарға арналған жылжымалы құрам өндірісінде әлемде бірінші нөмір.
«Тұлпар» зауытын швейцариялық компанияның сенімді басқаруына 2022 жылғы 15 наурызда беру керек болған.
Бірақ «Тұлпар» зауытын сатып алу-сату туралы шарт әлі жасалған жоқ, оның мерзімдері кейінге шегерілуде. Наурыздың басында, сол қазақстандық басылым Orda.kz жазғандай, Stadler Bussnang иесі Петер Шпулер ресей-украин әскери қақтығысына байланысты халықаралық санкцияларға байланысты жобалар өндірісінің бір бөлігін Польша мен Швейцарияға көшіру туралы мәлімдеді.
Бастапқыда Беларусьтен технологиялар мен мамандарды әкелуді жоспарлаған ол енді Қазақстанда вагон өндірісін қалай дамытпақшы екені — мүлде түсініксіз.
Құдықтың орнына — шұңқырлар ғана
Қазақстандық ұлттық тасымалдаушы «Жолаушылар тасымалы» АҚ-ның паркінің өзі, жалпы алғанда, екі мыңнан астам вагонды құрайды. 2029 жылға дейін қызмет мерзімі бойынша 945-ке жуық вагон пайдаланудан шығарылады. Осы уақыт ішінде жылжымалы құрам паркін жаңғырту мен жаңарту бойынша тұтас іс-шаралар кешені жүргізіледі. 2019 жылдан бері қолданыстағы құрамдарды жаңа, жайлырақ вагондармен ауыстыру жұмысы басталды. Ұлттық тасымалдаушы жыл сайын 100-ге жуық жаңа вагон сатып алуды жоспарлап отыр.
Біз, әрине, бәрін түсінеміз, вагон паркін толықтыру керек екенін де, тіпті бұл көп миллиардтық іске халықтың ақшасы да бар екенін де. Бірақ елде бұрынғы негізді тамырымен жоятын осындай стратегиялық лақтырулар болып жатқанда, машина жасауды қалай құруға болады? Егер құдықты күн сайын жаңа жерден қазсаң, бір құдықтың орнына тұтас шұңқырлар ғана болады, ал су болмайды.
