Душанбе, 29 қазан. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан парламенттерінің басшылары Орталық Азия мемлекеттерінің IV Парламентаралық форумында Душанбе декларациясын қабылдады, деп хабарлады «Ховар» агенттігі; Құрылтай Төрағасы Айбек Дәдебай бастаған қазақстандық делегация су және климат жөнінде тұрақты парламентаралық диалог орнатуды ұсынды.
Форум Тәжікстан парламентінің ғимаратында «Орталық Азияның бейбітшілігі, қауіпсіздігі мен өркендеуі жолындағы бірлік» ұранымен, жоғарғы палата — Мәжлісі милли төрағасы Рұстами Эмомалидің төрағалығымен өтті. Қазақстандық делегациядан бөлек Душанбеге Өзбекстан Сенатының Төрағасы Танзила Нарбаева, Түрікменстан Мәжілісінің Төрағасы Дүниегөзел Гулманова және Қырғызстан Жоғарғы Кеңесі Төрағасының бірінші орынбасары Медербек Әлиев келді. Декларация мәтінін ұйымдастырушылар жарияламады; Құрылтайдың хабарлауынша, ол парламентаралық ынтымақтастықты дамытудың ортақ тәсілдерін бекітті.
Басты тақырыптардың бірі су болды. Құрылтай депутаттары Суды пайдалану жөніндегі негіздемелік конвенцияны қабылдауды жеделдетуге шақырып, парламенттердің тұрақты диалогына сарапшылар мен Аралды құтқарудың халықаралық қорының — өңір елдері 1993 жылы құрған ұйымның өкілдерін тартуды ұсынды. А.Дәдебай сондай-ақ жыл сайынғы Орталық Азиялық экологиялық жауапкершілік апталығын өткізуді, волонтерлік бастамаларды парламенттер деңгейінде қолдауды, жасанды интеллект саласындағы Орталық Азиялық әріптестік бағдарламасына заңнамалық негіз дайындауды және Қазақстанда әзірленіп жатқан Kazakhstan Physical AI Data Factory тұжырымдамасы негізінде өнеркәсіптік деректердің өңірлік орталығын құруды ұсынды.
Құрылтай Төрағасы сөзінде XXI ғасырда Орталық Азияны дамыту мақсатындағы Достық, тату көршілік және ынтымақтастық туралы шартты ратификациялау туралы еске салып, өңірді ядролық қарудан азат аймақ ретінде сақтаудың маңызын атап өтті және Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық агенттік туралы қазақстандық бастаманы қолдады. Форум аясында ол Р.Эмомалимен және Т.Нарбаевамен кездесті.
Мәні неде: Өңірдің бес парламенті 2023 жылдан бері өз форумына төртінші рет жиналды; Қазақстан бұл алаңды су мен Арал туралы жалпы сөздерді сарапшылар қатысатын тұрақты жұмыс форматына айналдыру үшін пайдаланып отыр.
Бұл кімге тиімді: Сырдария мен Әмудария төменгі ағысындағы елдерге — Қазақстан мен Өзбекстанға — суды пайдалану жөніндегі ортақ конвенция қазір екіжақты келісімдермен шешілетін суды бөлу ережелерін берер еді. Жоғарғы ағыстағы елдерге — Қырғызстан мен Тәжікстанға — конвенция олардың энергетикадағы мүддесін ескеруді бекітуі мүмкін. Конвенцияны қашан қабылдау көзделетінін дереккөздер хабарламайды.
Негізгі мәлімет: Орталық Азияның Парламентаралық форумы алғаш рет Қазақстанның бастамасымен 2023 жылғы ақпанда Түркістанда өтіп, Түркістан декларациясымен аяқталды; екіншісі 2024 жылғы қыркүйекте Хиуада өткізілді, сол кезде келесісін Қырғызстанда өткізуге келісілген. 2026 жылдан бастап, жаңа Конституция қабылданғаннан кейін, Қазақстан парламенті — бір палаталы Құрылтай.
Бұған дейін біз Құрылтайдың ЕАЭО туралы шартқа 30 түзетуді ратификациялағаны туралы да жазған едік.
